Formant - przedrostek, przyrostek, wrostek, formant zerowy

Co to jest formant

Wiele wyrazów w naszym języku powstaje w ten sposób, że do słów istniejących dodaje się różne cząstki. Np. do zapożyczonych słów chat (‘rozmowa za pośrednictwem Internetu’) i mail (‘wiadomość wysłana pocztą elektroniczną’) dodaliśmy cząstkę -ować, tworząc czasowniki chatować (‘brać udział w chacie') oraz mailować (‘wysyłać wiadomości za pośrednictwem poczty elektronicznej’).

Te cząstki, za pomocą, których tworzymy nowe wyrazy (wyrazy pochodne), to formanty.

 

Rodzaje formantów

Formanty dzieli się ze względu na miejsce występowania na:

a) przedrostki (prefiksy), które występują przed podstawą słowotwórczą – naj+wyższy, od+mówić, pod+tytuł,

b) przyrostki (sufiksy), które występują za podstawą słowotwórczą – wyższ+ość, mów+ca, tytuł+owy,

c) wrostki łączące dwie podstawy słowotwórcze – list+o+nosz, rur+o+ciąg, włocz+y+kij,

d) formanty zerowe występujące w wyrazach powstałych przez skrócenie podstawy słowotwórczej – śpiewØ (od śpiew-ać), odczytØ (od odczyt-ać), biegØ (od bieg-ać).

 

Funkcje formantów słowotwórczych

Dodanie do wyrazu podstawowego formantu umożliwia utworzenie wyrazu należącego do konkretnej grupy znaczeniowej.

Przykłady

Formanty -anie, -enie umożliwiają tworzenie nazw czynnościbieg-anie, stuk-anie, licz-enie, tul-enie.

Formanty -arz, -ak umożliwiają tworzenie nazw wykonawców czynności i zawodówmur-arz, młyn-arz, pływ-ak, śpiew-ak.

Formanty -ek, -ik umożliwiają tworzenie zdrobnieńdom-ek, płot-ek, szal-ik, stol-ik.

Formanty -arnia, -alnia, -isko, -ownia umożliwiają tworzenie nazw miejscpal-arnia, kawi-arnia, bawi-alnia, pływ-alnia, kartofl-isko, pogorzel-isko, sił-ownia, prac-ownia.

Formanty -ec, -ak umożliwiają tworzenie nazw nosicieli cechstarz-ec, głupi-ec, przystojni-ak, ponur-ak.

Formant naj- umożliwia tworzenie stopnia najwyższego przymiotników i przysłówków naj-ładniejszy, naj-odważniejszy, naj-szybciej, naj-grzeczniej.

Polecamy również:

  • Rodzina wyrazów - wyrazy pokrewne, rdzeń

    Rodzina wyrazów Rodziną nazywa się grupę wyrazów mających wspólny rdzeń, czyli pochodzących od tego samego wyrazu podstawowego, który sam również wchodzi w jej skład.  Więcej »

  • Wyrazy pokrewne - rdzeń, rodzina wyrazów

    Wyrazy tworzące rodzinę wyrazów nazywa się pokrewnymi. Mają one wspólny rdzeń - cząstkę niepodzielną słowotwórczo będącą nośnikiem znaczenia. Więcej »

  • Zdrobnienie

    Wyraz oznaczający obiekt, rzecz lub osobę mniejszą od tej, która została określona w wyrazie podstawowym. Zdrobnienie tworzone jest poprzez dodanie odpowiedniego formantu (słowotwórczej części wyrazu, którą dodaje się do rdzenia). Zdrobnienie może posiadać wydźwięk pozytywny, ale również... Więcej »

  • Zgrubienie

    Wyraz oznaczający obiekt większy od tego, który został określony wyrazem podstawowym. Zostaje utworzony poprzez dodanie odpowiedniego formantu do rdzenia wyrazu podstawowego. Więcej »

Komentarze (7)
Wynik działania 3 + 5 =
Osirho
2023-11-23 19:34:08
niezłe, ale mało przykładów
smok
2023-03-16 20:27:41
pomogło mi uczyć się na sprawdzian dzięki
muis
2023-01-24 18:30:27
super
JA
2023-01-08 14:00:28
dalej dobry tekst
ola3
2022-03-22 19:23:59
fajne
Klara122
2020-12-10 16:14:59
Dziękuję.
JA
2020-05-11 16:42:09
Dzięki, dobry tekst.
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
"Mianem libertarianizmu zwykło się nazywać najbardziej radykalny nurt liberalizmu." No...
• 2024-03-01 10:11:23
kys(keepurselfsafe)
• 2024-02-28 14:36:21
Super i MEGA pomocne!
• 2024-02-28 10:18:34
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooj...
• 2024-02-27 14:59:44
Ok
• 2024-02-27 09:29:45