Era paleozoiczna - okresy, charakterystyka. Kambr, sylur, karbon i inne

Paleozoik to najstarsza era fanerozoiku. Trwał 290 mln lat, zaczynając od około 542 mln lat temu, a kończąc około 251 mln lat temu. Dzieli się na sześć okresów:

- kambr (542-488 mln lat temu),
- ordowik (488-443 mln lat temu),
- sylur (443-416  mln lat temu),
- dewon (416-359 mln lat temu),
- karbon (359-299 mln lat temu).
- perm (299-251 mln lat temu).

Nazwy czterech pierwszych okresów nawiązują do krain geograficznych i historycznych oraz nazw starożytnych ludów Brytanii, karbon to po prostu okres węglowy, nazwa zaś permu pochodzi od miasta na Uralu w Rosji.

Na początku kambru rozpadł się superkontynent Pannocja. Przez cały paleozoik dzisiejsze kontynenty: Antarktyda, Ameryka Południowe, Afryka, Australia i Indie tworzyły kontynent południowy – Gondwanę. W karbonie połączyła się ona z lądami półkuli północnej tworząc Pangeę (Wszechziemię) oraz ocean Tetydy (istniał aż do neogenu).

W paleozoiku miały miejsce 2 okresy intensywnych ruchów górotwórczych (orogenezy): orogeneza kaledońska i orogeneza hercyńska (waryscyjska).
Orogeneza kaledońska zaczęła się w późnym kambrze i trwała do wczesnego dewonu. Sfałdowane wtedy zostały m.in.: Góry Kaledońskie w Szkocji (od nich nazwa ruchów górotwórczych), Góry Skandynawskie, Góry Świętokrzyskie w Polsce, Góry Jabłonowe na Syberii w Rosji, Góry Flindersa w Australii.

Orogeneza hercyńska zaczęła się pod koniec dewonu i trwała do permu. Najsilniejsze ruchy górotwórcze miały miejsce w karbonie. Sfałdowane zostały wtedy m.in.: Góry Kantabryjskie w Hiszpanii, Wogezy we Francji, góry Harz w Niemczech (od nich nazwa ruchów górotwórczych), Sudety w Polsce i Czechach, Ural w Rosji, Ałtaj i Tien szan w Azji Centralnej, Appalachy w USA, Góry Smocze w południowej Afryce i Wielkie Góry Wododziałowe w Australii.

Trzeba jednak mieć świadomość, że wspomniane pasma górskie zostały sfałdowane w orogenezach kaledońskiej i hercyńskiej, ale później zniszczone przez erozję i denudację. Powtórnie zostały wydźwignięte do góry (jako góry zrębowe) w orogenezie alpejskiej.

W paleozoiku miały też miejsce dwie epoki lodowe: w ordowiku i sylurze (zlodowacenie saharyjskie – 460-430 mln lat temu) i zlodowacenie Gondwany – karbońsko-permskie (360-260 mln lat temu).

Początek kambru (542 mln lat temu) wyraźnie zaznacza się w zapisie skalnym. W skałach kambryjskich pojawiają się bowiem liczne i stosunkowo duże skamieniałości, posiadające szkielet zewnętrzny (kambryjska eksplozja życia). Pojawiają się wtedy trylobity, gromada stawonogów morskich, które są ważną skamieniałością przewodnią całej ery paleozoicznej, pod koniec które wymrą. Ich nazwa pochodzi od trzydzielnego wapiennego pancerza. Dla kambru charakterystyczne były też archeocjaty, gromada gąbek.

Trylobit 
Trylobit z Utah (USA); źródło: wikipedia.org

W ordowiku (488-443 mln lat temu) żył największy spośród odkrytych trylobitów – Isotelus rex, o długości 72 cm. Duże znaczenie miały też graptolity i ramienionogi – brachiopody (podobne do małży). Pojawiły się też wtedy pierwsze jeżowce, rozgwiazdy, staroraki i koralowce, które większe znaczenie uzyskały w następnych okresach. Z ordowiku pochodzą też skamieniałości ostrakoderm, kręgowców z gromady bezżuchwowców (spokrewnione z nimi są współczesne minogi). Prawdopodobnie wówczas pojawiły się pierwsze stworzenia lądowe – grzyby.

W sylurze (443-416  mln lat temu) nastąpił rozwój pionierskich roślin lądowych (np. kuksonia) określanych tradycyjnie jako psylofity. W morzach i oceanach panowały konodonty, graptolity. Na dnie (bentos) powszechne były osiadłe koralowce, mszywioły, liliowce, gąbki i ruchliwe wielkoraki i trylobity. Pojawiły się drapieżne łodziki – przodkowie współczesnych

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Era prekambryjska - opis, wydarzenia

    Prekambr to nieformalny okres zapisu dziejów Ziemi trwający od jej powstania do kambru (początek kambru 542 mln lat temu). Obejmuje on nieomal 85% dziejów Ziemi. Dzieli się na dwa eony: archaik i proterozoik, poprzedzone przez kolejny nieformalny okres zapisu dziejów Ziemi – hadeik. Więcej »

  • Era mezozoiczna - charakterystyka

    Mezozoik to druga w kolejności era fanerozoiku. Trwał 186 mln lat, zaczynając od około 252 mln lat temu, a kończąc około 66 mln lat temu. Dzieli się na trzy okresy: - trias (252-201 mln lat temu), - jurę (201-145 mln lat temu), - kredę (145-66  mln lat temu). Więcej »

  • Era kenozoiczna - charakterystyka

    Kenozoik to ostatnia, w dalszym ciągu trwające era fanerozoiku. Zaczął się 66 mln lat temu. Dzieli się obecnie na trzy okresy:- paleogen (66-23 mln lat temu),- neogen (23-2,5 mln lat temu),- czwartorzęd (od 2,5 mln lat temu do dziś).Dawniej paleogen i neogen łączono razem pod nazwą trzeciorzęd. Na paleogen składają... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 4 + 4 =
juzek_bez_pracy
2020-11-05 13:07:57
może być
Ostatnio komentowane
By
• 2022-09-28 17:03:33
git
• 2022-09-27 14:46:23
Ok
• 2022-09-27 12:59:27
Bardzo łatwe
• 2022-09-27 10:53:50
Fajowe
• 2022-09-26 18:31:03