Wiatry lokalne - opis, rodzaje, nazwy

Wiatry lokalne występują na stosunkowo niewielkich obszarach; rozciągłość masy powietrza, którą obejmują wynosi od kilku do kilkudziesięciu kilometrów. Mogą one być częścią cyrkulacji powietrza o zasięgu lokalnym, wywoływanej najczęściej przez różnice w nagrzaniu podłoża (np. bryza, czy wiatry górskie i dolinne).  Mogą też być efektem modyfikacji przez przeszkody orograficzne (góry) przepływu powietrza wynikającego z rozkładu wyży i niżów (np. fenwiatr halny, bora).

Nad obszarami pustyń, półpustyń i suchych stepów pojawiają się też burze pustynne, często o charakterze wirów powietrznych (cyklonów), takich jak: egipski chamsin, czy syryjski samum. Są one gorące i suche i często powodują burze piaskowe. Charakter wirów powietrznych mają też związane z potężnymi komórkami burzowymi trąby powietrzne, z których najsilniejsze są wiejące w USA i Kanadzie tornada.

Ciepły, suchy, porywisty wiatr wiejący w obszarach górskich po zawietrznej stronie pasma górskiego to fen. Nazwa ta pochodzi z Alp. W innych górach świata w użyciu są również inne, lokalne nazwy takich wiatrów, np. chinook w G. Skalistych w USA i Kanadzie, czy wiatr halny na północ od łańcucha Tatr. Wiatr ten powstaje, gdy po dowietrznej stronie pasma górskiego występuje wyż, a po stronie zawietrznej niż. Powietrze po stronie dowietrznej unosi się do góry wzdłuż stoku, ochładza się suchoadiabatycznie (1°C/100 m), aż do kondensacji pary wodnej i powstania chmur, z których występują opady. Powietrze unoszące się wzdłuż stoku powyżej poziomu kondensacji ochładza się wolniej – wilgotnoadiabatycznie (0,65°C/100 m). Po stronie zawietrznej powietrze gwałtownie opada wzdłuż stoku w dół. Opadając spręża się i wskutek tego ogrzewa się suchoadiabatycznie (1°C/100 m). W efekcie temperatura powietrza u podnóża gór jest większa po stronie zawietrznej niż dowietrznej.

Schemat powstawania wiatru halnego
Wiatr halny, źródło: http://www.pogodynka.pl/dlaciebie/encyklopedia/25w/wiatr-halny

 

Jest więc fen (halny) wiatrem ciepłym, w zimie powodującym szybkie roztopy. Pomiędzy graniami Tatr (ok. 1900-2000 m n.p.m.) i Podhalem (ok. 500-600 m n.p.m. w najniżej położonych miejscach) wiatr halny powoduje wzrost temperatury powietrza o kilkanaście °C. Duża porywistość fenu (wiatr halny w porywach osiąga 60 m/s, czyli ponad 200 km/h) powoduje, że wiążą się z nim wiatrołomy.

Inny wiatr katabatyczny (opadający w dół stoku) – bora jest wiatrem zimnym. Bora wieje na chorwackim wybrzeżu M. Adriatyckiego i na wybrzeżu M. Czarnego w okolicy Noworosyjska. Podobny chłodny wiatr wieje np. na francuskim Lazurowym Wybrzeżu; to Mistral. Wiatry te wieją najczęściej zimą, gdy nad lądem tworzy się wyż, a nad morzem niż. Wówczas mroźne powietrze zgromadzone nad wychłodzonym lądem spływa gwałtownie przez przełęcze górskie w kierunku wybrzeża.

Bryza dzienna

Bryza dzienna (morska) - opis: 1. Chłodna woda, 2. Ciepły ląd,
3. Ciepłe powietrze, 4. Chłodne powietrze, 5. Wilgotne, chłodne powietrze,
6. Niż 7. Wyż (autorzy: Artur Jan Fijałkowski, MesserWoland,
źródło: wikipedia.org)

 

Na wybrzeżu morza, a także dużych jezior wieje bryza. Bryza morska (ewentualnie jeziorna) i bryza lądowa są wiatrami wchodzącymi w skład komórki cyrkulacyjnej tworzącej się na skutek różnicy ciśnienia wywołanej różnicami termicznymi pomiędzy lądem a akwenem wodnym. Jej zasięg wynosi około 30-40 km w głąb akwenu wodnego i zwykle mniej (zależnie od rzeźby terenu) w głąb lądu.

W dzień ląd szybciej nagrzewa się od sąsiadującej z nim powierzchnią wody. Powietrza nad nim unosi się, powodując przy powierzchni ziemi powstanie płytkiego, lokalnego niżu. Nad chłodniejszą powierzchnią wody ciśnienie atmosferyczne jest większe. Powietrze płynie więc znad morza nad ląd, jako bryza morska. Nad przyziemną warstwą atmosfery, w której wieje bryza morska sytuacja jest odwrotna. Wyższe ciśnienie atmosferyczne jest nad lądem, a niższe nad wodą, w związku z czym przepływ powietrza w górnej części komórki cyrkulacyjnej

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Schemat ogólnej cyrkulacji atmosfery. Wiatry stałe i sezonowe

    Krążenie powietrza atmosferycznego w skali globalnej, a więc ogólna cyrkulacja atmosfery wywołana jest przez różnice w ogrzaniu powierzchni Ziemi w poszczególnych strefach oświetleniowych Ziemi. W niskich szerokościach geograficznych bilans radiacyjny jest dodatni (powierzchnia pochłania więcej... Więcej »

Komentarze (3)
Wynik działania 5 + 3 =
kamil jamal
2020-11-21 13:06:49
wow
ono
2019-06-03 06:35:18
xd ale smieszne
FAKE
2018-10-16 17:50:56
ez
Ostatnio komentowane
fajne :> ciekawe
• 2023-01-28 13:30:03
Rola Francji: Francja była jednym z głównych sprzymierzeńców ruchu zjednoczeniowego i...
• 2023-01-26 11:32:53
dzieki
• 2023-01-26 06:23:39