Metody gromadzenia i prezentacji danych ludnościowych: spisy statystyczne, roczniki statystyczne i inne

Dane dotyczące ludności (ale również dane dotyczące działalności gospodarczej) danego obszaru pochodzą z różnych źródeł. Są one gromadzone w rejestrach i ewidencji ludności (np. system PESEL) przez organy administracji lokalnej (w Polsce obecnie organy samorządowe) i kościelnej. Ważnym źródłem informacji są też badania ankietowe prowadzone przez ośrodki badania opinii publicznej. Najbardziej wartościowe informacje są dostarczane przez spisy powszechne (spisy ludności i spisy rolne) dotyczące całej zbiorowości obywateli państwa (lub rolników i zagadnień związanych z ich działalnością produkcyjną).

Spisy statystyczne dostarczają informacji o liczbie ludności i jej zmianach, wieku, zawodzie, poziomie wykształcenia itp., jak również informacji o gospodarce, nieruchomościach, gospodarstwach rolnych, zwierzętach gospodarskich. Cechy spisu powszechnego to:
- powszechność – prowadzone są w całym kraju,
- jednochwilowość – dana zbierane są dla konkretnego momentu czasu (tzn. jeśli dotyczą one np. 31 grudnia, a rachmistrz dokonuje spisu 2 stycznia, musi uwzględnić w spisie wszystkie osoby, które żyły do 31 grudnia, a nie uwzględnić niemowląt urodzonych po tej dacie),
- bezpośredniość - informacje muszą być uzyskane od osób spisywanych,
- służyć wyłącznie celom statystycznym – obowiązuje tajemnica spisowa (dane spisowe nie mogą być udostępniane dla innych celów).
Ta ostatnia cecha odróżnia współczesne spisy statystyczne od starożytnych i średniowiecznych spisów ludności i gruntów. Te bowiem służyły przede wszystkim celom podatkowym, określeniu wielkości pogłównego, podymnego i podatku gruntowego. Takim właśnie spisem było zeznanie stanu majątkowego mieszkańców rzymskich prowincji Syrii i Judei za czasów panowania cesarza Oktawiana Augusta, dokonane na polecenia namiestnika prowincji – Publiusza Sulpicjusza Kwiryniusza po wygnaniu etnarchy Judei, Idumei i Samarii – Heroda Archelaosa. Większość historyków uważa, że opowieść o narodzeniu Pańskim nawiązuje właśnie do tego spisu. Współcześnie gromadzeniu informacji dla celów podatkowych służą: ewidencja ludności, gruntów i działalności gospodarczej. Spisy powszechne służą analizie dynamiki zjawisk demograficznych i ekonomicznych. Pozwalają one na prognozowanie ekonomiczne i demograficzne. Optymalne jest powtarzanie ich co 10 lat. W Polsce po odzyskaniu niepodległości spisy powszechne miały miejsce w latach: 1921, 1931, 1950, 1960, 1970, 1978, 1988, 2002 i 2011.

W Polsce dane ludnościowe (i gospodarcze) gromadzi i przetwarza Główny Urząd Statystyczny (GUS). Upowszechnianie przetworzonych informacji dotyczących ludności odbywa się w postaci zestawień rocznych – Roczników Statystycznych GUS (opracowanie całościowe, opracowania sektorowe – np. Rocznik Statystyczny Turystyki oraz opracowania regionalne – roczniki statystyczne województw). Współcześnie dostęp do tych danych możliwy jest też drogą cyfrowa – na stronie internetowej GUS umieszczane są cyfrowe wersje roczników statystycznych, jak również surowe dane statystyczne (Bank Danych Lokalnych).

Ważnym źródłem informacji statystycznych mogą też być opracowania Eurostat-u, Europejskiego Urzędu Statystycznego oraz raporty roczne agend i wyspecjalizowanych funduszy ONZ (np. Word Health Statistics wydawane przez WHO).

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 3 =
Ostatnio komentowane
1111111111111111111111111111111111111111111111111111111111
• 2022-09-26 12:22:55
Ez
• 2022-09-26 11:17:03
Ta? To Abrahamistycznie
• 2022-09-20 17:15:41
ez
• 2022-09-19 20:46:22
Dobra konstrukcja wypowiedzi. Ma bardzo dobrą merytorykę. Lecz nie mogę zostawić suche...
• 2022-09-18 13:21:20