Polityczna mapa świata i jej zmiany - opis - geografia

Współczesna polityczna mapa świata ukształtowała się w rezultacie wielosetletniej historii. Niektóre granice państwowe mają bardzo stary rodowód. Przebieg granicy Szwajcarii ze Świętym Cesarstwem Rzymskim (Narodu Niemieckiego), która w 1870 roku stała się granicą szwajcarsko-niemiecką został ustalony przez pokój westfalski w 1648 roku i od tego czasu poza drobnymi korektami się nie zmienił. Z kolei przebieg współczesnej granicy polsko-niemieckiej (dawniej granica Polski i NRD) został ustalony dopiero w 1945 roku, a jej ostatnia korekta dotycząca przebiegu granicy w strefie morza terytorialnego miała miejsce w 1989 roku.

Na kształt mapy politycznej Europy w dużym stopniu wpłynęła rozwinięta w XIX wieku idea państwa narodowego (idea samostanowienia narodów). W XIX wieku doprowadziła ona do powstania zjednoczonych Niemiec i Włoch (wcześniej istniały tam liczne niewielkie królestwa, księstwa i hrabstwa) oraz zapoczątkowała rozpad imperium osmańskiego i tworzenia się państw bałkańskich (Grecji, Serbii, Rumunii, Bułgarii i Albanii, sama Turcja też po 1913 roku obrała nacjonalistyczną drogę – najpierw za rządów Młodoturków, a potem Mustafy Kemala Atatürka).

Proces ten uległ nasileniu w 1918 roku, kiedy rozpadły się wielonarodowe habsburskie Austro-Węgry, w Rosji obalono carat, a po przegranej wojnie Niemcy, które też stały się republiką straciły wiele terytoriów nadgranicznych. W Europie Środkowej i Północno-Wschodniej powstała niepodległa Polska, Finlandia, kraje nadbałtyckie (Litwa, Łotwa i Estonia).

Równocześnie niektóre narody, które uzyskały niepodległość w 1918 roku podjęły działania zjednoczeniowe. Powstało państwo Czechów i Słowaków – Czechosłowacja oraz państwo Południowych Słowian (Serbów, Czarnogórców, Chorwatów, Słoweńców, muzułmańskich Bośniaków i Macedończyków) – Jugosławia. Na poszanowaniu autonomii grup etnicznych (przy jednoczesnym prześladowaniu dawnych elit politycznych i gospodarczych) oparł początkowo swoją wewnętrzną politykę narodowościową sukcesor carskiej Rosji – Związek Radziecki. Ostatecznie jednak wszystkie te państwa rozpadły się po 1989 roku (Związek Radziecki w 1991 roku, Czechosłowacja w latach 1990-93, Jugosławia w latach 1991-2003). Po I Wojnie Światowej po kilkuset latach angielskiego i brytyjskiego panowania niepodległość odzyskała Irlandia (bez skolonizowanej przez szckockich protestantow Irlandii Północnej) - najpierw jako brytyjskie dominium, od 1937 roku jako republika.

W Europie Środkowej miało też miejsce znaczne przesunięcie granic (i przesiedlenia ludności) w rezultacie II Wojnie Światowej. Dawny Związek Radziecki zajął nadgraniczne obszary Finlandii, państwa nadbałtyckie, należącą do Rumunii Besarabię (dziś Mołdowa), niemal wszystkie ziemie tradycyjnie białoruskie i ukraińskie (dawne terytoria Polski, Czechosłowacji i Rumunii) oraz północną część Prus Wschodnich z Königsbergiem (dziś Kaliningrad). Strata wschodnich regionów państwa została powetowana Polsce przez przyznanie jej dawnych wschodnich prowincji Niemiec – Pomorza Zachodniego (tzw. Pomorza Tylnego), Ziemi Lubuskiej i Śląska. Pod sam koniec wojny (1944) swą pełną niepodległość od  Królestwa Danii oglosiła Islandia.

Same Niemcy zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne, z których w 1949 roku utworzono 2 państwa niemieckie: socjalistyczna Niemiecką Republikę Demokratyczną (w radzieckiej strefie okupacyjnej) oraz kapitalistyczną Niemiecką Republikę Federalną (z pozostałych stref okupacyjnych). Samodzielny status administracyjny miała w tym czasie zachodnia część Berlina zarządzana początkowo przez aliantów zachodnich a potem w dużym

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

Komentarze (1)
Wynik działania 2 + 1 =
ok
2021-12-14 18:42:49
okk
Ostatnio komentowane
Kórww
• 2022-12-08 19:48:51
Ciekawe
• 2022-12-08 15:17:01
essa
• 2022-12-08 14:46:36
Śkad wziął się taki wynik?
• 2022-12-05 21:24:47