Aminy - wzór ogólny
Aminy to organiczne pochodne amoniaku, zawierające jeden lub więcej fragmentów węglowodorowych (alifatyczne lub aromatyczne) połączonych z trójwartościowym atomem azotu wiązaniami pojedynczymi. Można je również opisywać, jako pochodne węglowodorów, zawierające grupę \(-NR_2\), gdzie R może być atomem wodoru lub podstawnikiem alkilowym (arylowym). Aminy można podzielić na pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowe, zależnie od liczby podstawników węglowych przy atomie azotu (pierwszorzędowe – 1, drugorzędowe – 2, trzeciorzędowe – 3). Wzory ogólne poszczególnych grup amin przedstawiono na rysunku poniżej:
Aminy a) I-rzędowe; b) II-rzędowe; c) III-rzędowe oraz d) IV-rzędowe związki amoniowe
Aminy - właściwości
Podobnie jak alkohole, aminy mają charakter polarny i mogą tworzyć wiązania wodorowe. Niższe aminy mieszają się z wodą w każdym stosunku, ich rozpuszczalność maleje jednak ze wzrostem długości łańcucha węglowodorowego. W odróżnieniu od alkoholi aminy są stosunkowo silnymi zasadami: w roztworach wodnych łatwo mogą przyłączać proton, tworząc kationy amoniowe, w których ładunek dodatni jest na atomie azotu posiadającym 4 podstawniki. Zasadowość amin sprawia, że są zdecydowanie lepiej rozpuszczalne w wodzie, szczególnie w kwasowym pH. Zasadowość amin maleje w szeregu:
aminy II-rzędowe > aminy I-rzedowe > amoniak > aminy aromatyczne
Ważną cechą charakterystyczna amin jest ostry, na ogół nieprzyjemny zapach, podobny do zapachu amoniaku, np. trimetyloamina pachnie rozkładającymi się rybami.
Aminy - nazewnictwo
Nazwy amin tworzymy, dodając końcówkę –amina do rdzenia pochodzącego od najbardziej rozbudowanego łańcucha węglowodorowego, podłączonego do atomu azotu, jeżeli amina jest drugo- lub trzeciorzędowa, nazwy prostszych łańcuchów przy atomie azotu należy dodać z przodu, poprzedzone literą N. Jeżeli wszystkie podstawniki węglowodorowe przy azocie są takie same, można zastosować odpowiedni przedrostek, np. trimetyloamina \(-N(CH_3)_3\). Według tej procedury \(H3CCH_2CH_2CH_2NHCH_3\) to N-metylo 1-butyloamina.
Aminy - zastosowanie
Dzięki zasadowości i dobrej rozpuszczalności w wodzie aminy znajdują szereg zastosowań: wiele stosowanych obecnie leków zawiera grupy aminowe; aminy o prostszej strukturze stanowią również elementy budulcowe do syntezy bardziej skomplikowanych związków. Oprócz leków można tu wymienić barwniki diazowe otrzymywane z amin, czy też detergenty zawierające w swojej strukturze trwałe sole amoniowe, do których syntezy również niezbędna jest amina.
Oprócz tego proste aminy wykorzystywane są do oczyszczania gazu ziemnego z dwutlenku węgla i siarkowodoru w toku procesów rafineryjnych.