Zdania złożone - jednokrotnie, wielokrotnie, współrzędnie, podrzędnie - przykłady

Zdanie złożone zawiera przynajmniej dwa orzeczenia wyrażone osobową formą czasownika. W zależności od ich liczby wyróżnia się zdania jednokrotnie złożone (z dwoma orzeczeniami) oraz wielokrotnie złożone (z trzema lub więcej orzeczeniami). Każda z części zawierająca orzeczenie to zdanie składowe.

Zdania jednokrotnie złożone

Zdania jednokrotnie złożone (z dwoma zdaniami składowymi):

Nie sądziłem, że tak łatwo się poddasz.

Kto sieje wiatr, ten zbiera burzę.

Odwiedziłbym cię, ale nie znam twojego adresu.

Piotr wszedł do domu i zdjął płaszcz.

Zdania wielokrotnie złożone

Zdania wielokrotnie złożone (z trzema lub więcej zdaniami składowymi):

Ponieważ wiał silny wiatr, zdecydowaliśmy, że zostaniemy w schronisku.

Patrycja dużo się uczy, ponieważ marzy o stypendium, które umożliwi jej rozwijanie zainteresowań.

Gdy wszedłem do pokoju, zauważyłem, że mój pies wyleguje się na kanapie, a kot leży na dywanie i bawi się szmacianą piłką.

 

Zdania złożone dzielą się na współrzędnie złożone i podrzędnie złożone.

 

Zdania złożone współrzędnie

Budowa

Zdania składowe w zdaniach współrzędnie złożonych mogą istnieć obok siebie niezależnie, żadne nie określa drugiego. Nie można jednym zdaniem składowym zapytać o drugie.

Zdanie Piotr czyta, a Ala ogląda telewizję. zbudowane jest z dwóch zdań składowych. Jeśli usunie się spójnik „a” i rozdzieli je kropką, nie stracą ani znaczenia, ani sensu: Piotr czyta. Ala ogląda telewizję.

Analogicznie:

Mam psa i chodzę z nim na spacery. lub Mam psa. Chodzę z nim na spacery.

Boli mnie ząb, więc idę do dentysty. lub Boli mnie ząb. Idę do dentysty.

Zdania składowe w zdaniu złożonym współrzędnie oddzielają przecinki (Słońce świeci, pada deszcz, wieje silny wiatr.) lub łączą spójniki (Słońce świeci, ale pada deszcz i wieje silny wiatr.).

Przed niektórymi spójnikami stawia się przecinek (m.in. ale, lecz, więc, zatem), przed innymi się go nie stawia (m.in. lub, bądź, oraz, i). Należy tu stosować odpowiednie zasady interpunkcji.

Rodzaje zdań współrzędnie złożonych

Zdania łączne  - treść obu zdań składowych łączy się ze sobą, dwa zdarzenia współistnieją ze sobą. Typowe spójniki – i, a, oraz, ani/ani, także. Zdania mogą być także połączone bezspójnikowo.

Pies szczeka, kot mruczy.

Siedzę w parku i karmię gołębie.

Zdania rozłączne – treść obu zdań wzajemnie się wyklucza. Typowe spójniki – albo, lub, bądź.

Usiądę na ławce lub jeszcze pospaceruję.

Obejrzę film albo przeczytam książkę.

Zdania przeciwstawne – treści obu zdań są ze sobą niezgodne, przeciwstawiają się sobie. Typowe spójniki – ale, lecz, jednakże, zaś, natomiast.

Długo się uczyłem, ale dostałem jedynkę.

Na południu Polski jest ciepło, a na północy panuje mróz.

Zdania wynikowe – treść jednego zdania wynika z treści drugiego, oba zdania składowe pozostają w stosunku przyczynowo-skutkowym. Typowe spójniki – więc, zatem, toteż, dlatego.

Mam czas, więc ci pomogę.

Skończyłeś pracę, zatem możesz odpocząć.

Zdania złożone podrzędnie

Budowa

W zdaniach złożonych podrzędnie jedno zdanie jest główne (nadrzędne), a drugie jedynie uzupełnia jego treść (podrzędne). Zdanie podrzędne zawiera dodatkowe informacje i pełni taką samą funkcję jak poszczególne części zdania.

Pójdziemy do parku, gdy przestanie padać.

Pójdziemy do parku to zdanie główne, nadrzędne

gdy przestanie padać to zdanie podrzędne – zawiera szczegółową informację dotyczącą czasu, odpowiada na takie samo pytanie jak okolicznik czasu – kiedy?

 

W zdaniu złożonym podrzędnie zdania składowe łączy się tzw. wskaźnikami zespolenia, czyli:

a. spójnikami – Śpiewam, bo lubię.  Pomogę ci, jeśli chcesz.  Wiem, że lubisz podróże.,

b. zaimkami – Wiem, gdzie mieszkasz.  Masz, co chciałeś.  

Polecamy również:

Komentarze (3)
Wynik działania 2 + 1 =
Mi tu
2021-06-01 19:19:57
Ja też
Tralalalala
2021-06-01 19:18:33
Zgadzam się z powyższym ^^^ :)
Jest
2021-02-16 21:42:47
OK.
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
.
• 2023-06-04 13:15:02
;
• 2023-06-04 12:38:28
Hejka może być
• 2023-06-04 08:47:54
H
• 2023-06-02 09:43:13
fff
• 2023-06-01 19:03:56