Przyczyny dynamicznego wzrostu liczby ludności związane są przede wszystkim z szybką poprawą warunków sanitarnych i postępowi wiedzy medycznej, które doprowadzają z jednej strony do wydłużenia średniej długości życia, a z drugiej - wyraźnie obniżają śmiertelność niemowląt.
Eksplozja demograficzna dotyczy przede wszystkim krajów nisko rozwiniętych – sprzyja temu tradycyjna wizja rodziny (związana m.in. z religią), brak dostępu (lub świadomości możliwości) do środków antykoncepcyjnych, styl i warunki życia (np. praca na roli, brak zabezpieczeń społecznych), brak świadomości dotyczących planowania rodziny.
Obecnie eksplozja demograficzna jest obserwowana przede wszystkim w krajach Afryki, m.in.: w Mali, Nigrze, Nigerii, Somalia, Angoli, Demokratycznej Republice Kongo. Poza Afryką eksplozja demograficzna grozi także Afganistanowi.