Ruchy wody morskiej na świecie - geografia

Wody oceaniczne pozostają w ciągłym ruchu. Ruchy te mają różny charakter i przyczyny. Nalezą do nich: pływy morskie, fale (w tym tsunami) oraz prądy morskie.

Pływy morskie to rytmiczne pionowe ruchy wody powodowane przez grawitacyjne oddziaływanie Księżyca i w mniejszym stopniu Słońca. Podniesienie się poziomu morza nosi nazwę przypływu morza. Obserwujemy je zarówno po stronie Ziemi leżącej najbliżej Księżyca, gdzie przyciąganie Księżyca jest najsilniejsze, jak i po stronie przeciwnej, gdzie jest ono najsłabsze. Prostopadle do płaszczyzny łączącej obszary występowania na powierzchni oceanu przypływu występuje odpływ morza, czyli obniżenie się jego poziomu. Okres pomiędzy dwoma kolejnymi przypływami wynosi około 12,5 godziny, a pomiędzy przypływem a odpływem około 6 godzin. Wysokość pływów jest zróżnicowana. Na niewielkim, śródziemnym Bałtyku poziom morza w trakcie przypływu podnosi się maksymalnie o kilkanaście centymetrów. Za to w Zatoce Fundy u wybrzeży Nowej Szkocji w Kanadzie poziom morza w trakcie przypływu podnosi się maksymalnie o 15,4 m.

Falowanie wód morskich najczęściej wywoływane jest przez tarcie wiatru o powierzchnię wody. Cząsteczka wody w ruchu falowym porusza się koliście, a jednocześnie przesuwa się w kierunku, w którym wieje wiatr. Wysokość i długość fali zależą od prędkości wiatru, rozbiegu fali, czyli długości akwenu, nad którym wieje wiatr tworzący falę (poza tym obszarem obserwujemy tylko rozkołys morza), czasu, w którym wiał wiatr oraz od głębokości akwenu. Na otwartym oceanie fale wiatrowe mają wysokość nie przekraczającą 15 m (z wyjątkiem bardzo rzadkich, nawet dwukrotnie wyższych fal monstrualnych). Bliżej brzegu, na płyciznach cząsteczki wody w fali poruszają się eliptycznie, w efekcie czego fale załamują się a ich wysokość fal wzrasta nawet do ponad 30 m. Mogą być one niebezpieczne zarówno dla żeglugi (statków), jak i instalacji i ludzi znajdujących się na brzegu. Uderzanie fal morskich o brzeg (przybój) jest też najważniejszym rzeźbotwórczym oddziaływaniem morza.

 Tsunami w Tajlandii
 Tsunami w Tajlandii (12.2004 r.); autor: David Rydevik, źródło: wikipedia.org

 

Tsunami to fale sejsmiczne wywołane podmorskimi trzęsieniami ziemi, wybuchami podmorskich lub nadmorskich wulkanów lub osuwiska (zwłaszcza podmorskie). Prędkość tsunami na otwartym oceania dochodzi do 900 km/h. Jest ona tam jednak trudna do zauważenia (jej długość wynosi kilkaset kilometrów a wysokość tylko kilkadziesiąt centymetrów). Dopiero bliżej brzegu pod wpływem tarcia o dno woda pietrzy się do wysokości kilkudziesięciu metrów. Rekordowe tsunami, wywołane przez osunięcie ziemi uruchomione przez trzęsienie miało miejsce 9 lipca 1958 roku w Zatoce Lituya na Alasce. Osiągnęło ono wysokość ponad 500 m. Jego niszczycielskie oddziaływanie dotyczyło jednak tylko tej niewielkiej i płytkiej zatoki. Dużo większe straty ludzkie spowodowały m.in.:

- tsunami ze wschodniej części Morza Śródziemnego z 365 r. n.e., które spowodowało śmierć tysięcy ludzi w okolicach Aleksandrii,
- tsunami, które dotknęło Lizbonę 1 listopada 1758 roku, zabiło dziesiątki tysięcy osób, które przetrwały wcześniejsze trzęsienie ziemi,
- tsunami wywołane osunięciem się do morza ściany wulkanu Unzen na wyspie Kiusiu w Japonii spowodowało śmierć ponad 15 tysięcy osób,
- tsunami wywołane erupcją wulkanu Krakatau w Indonezji w 1883 roku spowodowało (łącznie z innymi skutkami erupcji) śmierć 36 tysięcy osób,
- tsunami spowodowane przez trzęsienie ziemi o sile 9,1-9,3 stopnia w skali Richtera pod dnem Oceanu Indyjskiego z 26 grudnia 2004 roku spowodowało śmierć ponad 230 tysięcy osób,
- tsunami spowodowane przez trzęsienie ziemi z dnia 11 marca 2011 r. u wybrzeży Japonii spowodowało śmierć ponad

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Zjawisko El Nino - przyczyny, skutki, opis

    El Niño (czytaj el ninio, co po hiszpańsku oznacza niemowlę płci męskiej, w rozumieniu Dzieciątko Jezus) to okresowa anomalia termiczna (pojawiająca się średnio raz na 5 lat) wód powierzchniowych Pacyfiku w szerokościach międzyzwrotnikowych. Wody wschodniego Pacyfiku u wybrzeży Peru są zazwyczaj... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 5 =
Ostatnio komentowane
Czyli,powiedzenie Polak Węgier dwa bratanki,nie jak się nie odnoszą względem pochodzen...
• 2022-06-16 19:03:58
ekstra
• 2022-06-18 17:12:40
ok
• 2022-06-08 15:52:28
dzięks
• 2022-06-06 19:26:13
Ale proste
• 2022-06-06 14:23:48