Geneza
Powieść została ukończona we wrześniu 1961 r. w Zakopanem. Opublikowano ją w roku następnym. Bohaterowie książki byli obecni także w innej powieści Adama Bahdaja - „Do przerwy 0:1”
Czas i miejsce akcji
Rzecz dzieje się latem podczas wakacji. Wszystko rozgrywa się w wiejskiej scenerii, u cioci jednego z bohaterów. Scenerią wydarzeń są m.in. takie miejsce jak: leśniczówka, szałas i średniowieczny zamek.
Problematyka
„Wakacje z duchami” to powieść o wczesnej młodości. Autor przeprowadza czytelnika przez meandry tego okresu, mówi o potrzebach, pragnieniach i problemach, które się wtedy ma, przede wszystkim o znaczeniu przyjaźni. Ponieważ powieść utrzymana jest w konwencji kryminału, pojawiają się tu dodatkowe tajemnice.
„Wakacje z duchami” są też opowieścią o beztrosce, o czasie wolnym od szkolnych obowiązków, a także uwarunkowań dorosłego życia. Jest także w tej historii obrona zabytkowego zamku, kiedy studenci nie chcą dopuścić do zmieniania jego struktury. W tym pomagają im także mali bohaterowie.
Perełka, Paragon i Mandżaro postawili sobie bardzo ambitny cel. Początkowo chcieli po prostu zrealizować swoje marzenia ale szybko okazało się, że sprawa wymaga czujności i prawdziwego, „dorosłego” zaangażowania się w nią. Chłopcom udaje się rozwiązać tajemnice. Zostają odznaczeni medalami, są więc prawdziwymi bohaterami – dokonują czegoś ważnego i zostają docenieni przez innych.
Motywy
Motyw przyjaźni
Chłopców jednoczy pasja i chęć przeżycia wspólnej przygody. Kiedy zostają postawieni w obliczu zupełnie realnego przestępstwa muszą umieć liczyć na siebie, muszą też sobie ufać. Rozwiązanie zagadki wymagało połączenia sił i współpracy, żeby działanie zakończyło się sukcesem. Chłopcy przechodzą tę próbę pomyślnie. Wyjaśnianie tajemnicy duchów scementowało ich przyjaźń.
Motyw duchów
Motyw ten przydaje powieści dreszczyku emocji. Za zjawami koniec końców okazują się stać jak najbardziej realni ludzie, ale dopóki nie zostaje to wyjaśnione, można się spodziewać wszystkiego.
Motyw wsi
Wieś jest miejscem, w którym chłopcy spędzają wakacje. Sceneria sprzyja zagłębianiu się w niezwykłe historie, cisza, spokój, jezioro, leśniczówka budują odpowiednią atmosferę. Do tego wszystkiego jeszcze tajemniczy zamek.
Motyw zabawy
Chłopcy chcą się w czasie wakacji przede wszystkim dobrze bawić, ale niewątpliwie ich podejście do tajemnic i spraw, których się podejmują jest bardzo poważne. Także skutki ich działań wykraczają poza dziecinną radość z zabawy, pomagają wielu ludziom.
Motyw labiryntu
W powieści mamy przedstawione dwa labirynty. Z jednej strony jest stare zamczysko i jego podziemia, który to układ można uznać za dosłowną postać labiryntu. W sensie metaforycznym natomiast labiryntem są poplątane ścieżki, którymi chłopcy dochodzą do prawdy o zamku i jego tajemnicach.
Motyw mistrza
Rolę mistrza pełni w powieści Sherlock Holmes. Chłopcy zafascynowani są jego postacią i starają się działać według reguł ulubionego detektywa. Mają dzięki temu jakiś punkt odniesienia i nie są tak zupełnie bezradni, kiedy muszą się zmierzyć z tajemnicą zamku i z prawdziwymi przestępcami.
Motyw tajemnicy
W powieści dzieje się wiele niezwykłych rzeczy. Najważniejszą z nich jest sprawa duchów na zamku, ale nie mniej zagadkowo przedstawia się zniknięcie obrazów z Wrocławia czy kwestia tajemniczego „Marsjanina” z wioski. Tajemnica oznacza dla bohaterów przygodę.