Polityczna mapa świata i jej zmiany - opis - geografia - strona 3

inne są efektem wojen (m.in. wojny o Pacyfik między Chile a Peru i Boliwią, czy wojny o Gran Chaco pomiędzy Boliwią i Paragwajem) oraz podboju obszarów wcześniej nie skolonizowanych (Patagonii i Amazonii). Próby tworzenia federacji państw – np. Stany Zjednoczone Ameryki Środkowej, czy przyłączenie hiszpańskiego Santo Domingo do francuskojęzycznego Haiti okazały się tam nietrwałe. W regionie karaibskim najwcześniej niepodległość od Francji zdobyła wschodnia część Haiti (1804). W 1902 roku niepodległość (jednakże pod protektoratem USA) uzyskała ostatnia kolonia hiszpańska w Ameryce – Kuba.

Ostatnia faza dekolonizacji miała w tym regionie miejsce od końca lat 60.tych do początku lat 80.tych XX wieku. Niepodległość uzyskały Gujana Brytyjska (Gujana), Gujana Holenderska (Surinam), Honduras Brytyjski (Belize) oraz większość brytyjskich kolonii na Antylach. Jako ostatnia niepodległość uzyskała tu w 1983 roku brytyjska kolonia Saint Kitts i Nevis. W dniu dzisiejszym terytoria zależne w regionie karaibskim posiadają: Wielka Brytania (w jednym z jej terytoriów zamorskich – na wyspie Anguilla planowane jest w 2013 roku referendum niepodległościowe), Francja, Niderlandy i USA. Dodatkowo do Wielkiej Brytanii należą Wyspy Falklandzkie na południowym Atlantyku, do których prawa rości sobie Argentyna.

W Ameryce Północnej we wschodniej części kontynentu dzisiejsze granice USA i Kanady są granicami dawnych kolonii brytyjskich i francuskich. Ekspansja USA na zachód od Wielkich Jezior i Missisipi była efektem:
- zakupu Luizjany od Napoleona Bonaparte (Francji) w 1803 roku,
- zakupu Florydy od Hiszpanii w 1819 roku,
- aneksji Teksasu, Górnej Kalifornii, Nowego Meksyku po zwycięskiej wojnie z Meksykiem w 1848 roku
oraz podziału Kolumbii Brytyjskiej zarządzanymi przez Kompanię Hudsona wzdłuż 49 równoleżnika (część amerykańską nazwano Terytorium Oregon) w 1846 roku.

Amerykańską ekspansję na kontynencie zakończył zakup Alaski od rządu carskiej Rosji w 1867 roku. Widać więc, że granice w Ameryce Północnej ukształtowane zostały w XIX wieku.  Kanada, podobnie jak USA jest federacją. Ostatnia z jej prowincji (Nowa Fundlandia) przyłączyła się do federacji (wówczas dominium brytyjskiego) w 1949 roku. Dziś z dawną metropolią łączy Kanadę tylko osoba monarchy. Największym problemem dla jedności państwa jest separatyzm francuskojęzycznej ludności prowincji Quebec.

W Azji i Afryce niepodległość (ale nie pełną niezależność) od mocarstw europejskich zachowały: centralna część Płw. Arabskiego, Persja (w 1925 roku zmieniła nazwę na Iran), Syjam (od roku 1949 Tajlandia), Chiny, Japonia, Abisynia/Etiopia oraz Liberia (założona w 1821 roku przez wyzwolonych niewolników z Ameryki i pozostająca pod ich władzą do lat 90.tych XX wieku). Najwcześniej niepodległość uzyskały kraje arabskie na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej (lata 40.te i 50.te XX wieku). Królestwo Egiptu (od 1922 roku) i Królestwo Iraku (od 1932 toku) formalnie były niepodległe, ale aż do końca II Wojny Światowej były zależne od Brytyjczyków. Najdłużej władza kolonialna utrzymała się w Algierii, gdzie istniała liczna kolonia francuska. Algieria odzyskała niepodległość dopiero w 1962 roku po 8-letniej wojnie wyzwoleńczej.

Największe problemy w regionie zrodziło przyznanie niepodległości brytyjskiemu terytorium mandatowego Palestyny, podzielonej jednocześnie na część arabską i żydowską (1948). Zapoczatkowało to trwający do dziś konflikt izraelsko-arabski, gdyż ani palestyńscy Arabowie ani arabskie państwa sąsiednie nie uznały państwa żydowskiego. W pierwszej przegranej przez Arabów wojnie większa część arabskiej

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

Komentarze (1)
Wynik działania 5 + 4 =
ok
2021-12-14 18:42:49
okk
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54