Konwencja genewska

Po zakończeniu II wojny światowej, kiedy przywódcy europejscy zdali sobie sprawę ze strat ludzkich, jakie świat poniósł w czasie jej trwania, sformułowano jeden z najważniejszych aktów prawa międzynarodowego – Konwencję Genewską o Ochronie Ofiar Wojny. Zastąpiła ona trzy dotychczas obowiązujące konwencje podpisane także w Genewie, na przestrzeni lat 1864-1929.

Konwencja została podpisana 12 sierpnia 1949 roku i jest zbiorem czterech dokumentów:

Dokument podpisały Wysokie Umawiające się Strony, które zobowiązały się przestrzegać i dopilnować przestrzegania konwencji w każdych okolicznościach. Jej przepisy miały być stosowane zarówno w sytuacji prowadzenia konfliktu zbrojnego przez Wysokie Umawiające się Strony, a także w sytuacji okupacji części lub całości terytorium którejkolwiek z nich.

Konwencja dawała bezwzględną ochronę cywilom, żołnierzom niezdolnym do walki na skutek chorób i ran oraz żołnierzom, którzy złożyli broń i nakazywała ich humanitarne traktowanie bez względu na wiek, płeć, kolor skóry, wyznanie, rasę etc. Zakazywała stosowania wobec nich tortur, okaleczania, okrutnego traktowania, zamachów na ich życie, brania zakładników, poniżania i upokarzania oraz stosowania wobec nich egzekucji bez wyroku ukonstytuowanego sądu dającego gwarancje procesowe, uznane przez społeczność cywilizowaną.

Ponadto nakazywała stronom konfliktu zbieranie i leczenie rannych, dając Międzynarodowemu Czerwonemu Krzyżowi pierwszeństwo w oferowaniu pomocy medycznej stronom konfliktu w tym zakresie. Wprowadzała ochronę wszelkich jednostek medycznych zajmujących się leczeniem rannych oraz nakazywała stronom konfliktu, w momencie rozpoczęcia działań zbrojnych, wymienić się informacjami na temat organizacji niosących pomoc rannym z ramienia każdej ze stron. Konwencja utrzymała znak czerwonego krzyża na białym polu jako znak rozpoznawczy jednostek sanitarnych, wprowadzając jednocześnie podobne znaki dla jednostek sanitarnych z innych kręgów kulturowych – czerwony półksiężyc, czerwony lew i słońce na białym polu. Godło to miało być umieszczane na flagach, opaskach naramiennych i wszelkim sprzęcie jednostek sanitarnych.

Zakazywała dobijania rannych i chorych, prowadzenia na nich eksperymentów medycznych i biologicznych oraz pozostawiania ich z premedytacją bez pomocy i opieki medycznej.

Przepisy konwencji mówiły wprost, że wszyscy ci, którzy z jakichkolwiek powodów wpadną w ręce wojującej strony przeciwnej, mają być traktowani jak jeńcy wojenni, z wszelkimi przysługującymi im prawami. Dotyczyło to nie tylko żołnierzy wrogich armii i cywili, lecz także funkcjonariuszy milicji, korespondentów wojennych, załóg statków handlowych i samolotów cywilnych.

Mocarstwa wojujące zostały, mocą przepisów konwencji, zobligowane do jak najszybszego zebrania chorych i rannych z terenu działań zbrojnych, nawet jeśliby to oznaczało zawarcie rozejmu czy zawieszenia broni oraz do jak najszybszego zebrania danych, mogących pomóc w ustaleniu ich tożsamości i przynależności narodowej. Strony wojujące miały obowiązek niezwłocznego ujawnienia tych danych stronie przeciwnej, a w odniesieniu do osób zmarłych, przesłania aktów zgonów, testamentów i wszelkich rzeczy znalezionych przy tych osobach.

Strony konfliktu miały obowiązek dbania o grzebanie ciał przeciwników z należytą czcią, w oznaczonych grobach, a palenie zwłok dopuszczalne było tylko z powodu naglących wymagań higieny przy zapewnieniu pełnej dokumentacji na ten temat.

Szczególne znaczenia dla ochrony praw osób pozostających w strefie wojny miała III Konwencja genewska o ochronie jeńców wojennych, której postanowienia brzmiały następująco:

 

Konwencja ponadto stwierdziła jednoznacznie, że wszelkie naruszenie lub złamanie jej postanowień przez którąkolwiek ze stron wojujących, będzie traktowane jako zbrodnia wojenna.

Konwencję genewską podpisało 61 państw. Weszła ona w życie 21 października 1950 roku i dzisiaj jest obowiązującym aktem prawnym w niemal wszystkich państwach świata. Jej wypowiedzenie nie zwalnia z przestrzegania praw zwyczajowych i poszanowania praw i godności człowieka, a ochrona jeńców nie zwalnia ich od odpowiedzialności za popełnione czyny w czasie trwania konfliktu. Przepisy prawne zawarte w tekście konwencji od czasu ich sformułowania nie zestarzały się ani trochę i razem z dwoma protokołami dodatkowymi, którymi zostały uzupełnione 8 czerwca 1977 roku, stanowią punkt odniesienia, którego nie kwestionuje żadne cywilizowane państwo świata.