Głoska

Głoska a litera

Głoska to najmniejszy dźwięk, który wymawiamy i słyszymy. Jej graficznym odpowiednikiem jest litera. Głoska powstaje, gdy powietrze z płuc przedostaje się do krtani i wiązadeł głosowych, potem – na podniebienie miękkie i dociera do języka. Ułożenie poszczególnych elementów aparatu mowy decyduje o tym, jaka głoska finalnie zostaje wymówiona.

Głoska może być zapisana za pomocą:

a) jednej litery, np. woda,

b) dwóch liter, np. d – e – szcz,

c) trzech liter, np. dzi – e – ń.

aparat mowy - głoska

 (ap. mowy - źródło J. Strutyński, Gramatyka polska)

Klasyfikacja głosek

Przy zsuniętych wiązadłach głosowych powstają głoski dźwięczne, przy rozsuniętych – bezdźwięczne. Można to sprawdzić, dotykając szyi w okolicy krtani podczas artykułowania głoski. Jeśli wyczuwalne są wibracje – wymawiana głoska jest dźwięczna. Uwaga! Głoski to nie litery. P to nie py i nie pe!

Głoski miękkie powstają, gdy środek języka jest podniesiony i dotyka podniebienia twardego, a twarde – gdy środek języka nie jest podniesiony.

O nosowości lub ustności głosek decyduje podniebienie miękkie. Przy podniesionym wymawia się głoski ustne, przy opuszczonym – nosowe. Jeżeli zatkamy nos, trudno będzie prawidłowo wymówić głoski m, n oraz ą, ę. Są to bowiem głoski nosowe, przy artykulacji których powietrze musi wypełnić jamę nosową.

klasyfikacja głosek

Warto wiedzieć

Przy opisie głosek językoznawcy rozróżniają także głoski nieotwarte (zwarto-wybuchowe, szczelinowe, zwarto-szczelinowe) i półotwarte (nosowe i płynne – boczne oraz drżące), głoski wargowe, zębowe, dziąsłowe, prepalatalno-zazębowe, prepalatalno-zadziąsłowe, palatalne, postapalatalne i welarne.

 

Sporo trudnosci w analizie wyrazu może powodować samogłoska i. W zależności od tego, z jakimi głoskami sąsiaduje, może pełnić różne funkcje.

Jeżeli występuje przed spółgłoską, jest znakiem samogłoski, ale zmiękcza też spółgłoskę wcześniejszą.

Np. i - s - t - o - t - a,   p - o - l' - i - p,   k - o - m' - i - s

Jeżeli występuje przed samogłoską, jest znakiem miękkości. 

Np. wi - a - r - a (zmiękcza w do postaci w'),   p - a - pi - e - r (zmiękcza p do postaci p')