Niestety coraz więcej dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym wymaga wsparcia specjalistów w rozwijaniu różnych funkcji poznawczych oraz w wyrównywaniu trudności rozwojowych. Z tego własnie powodu w placówkach oświatowych organizowane są m.in. zajęcia korekcyjno-kompensacyjne.
Czym są zajęcia korekcyjno-kompensacyjne? Jest to jedna z form zajęć specjalistycznych realizowanych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dzieciom i uczniom w przedszkolach oraz szkołach. Zasady ich organizacji określają m.in. przepisy Rozporządzenia MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej (tekst jednolity).
Zajęcia te są bezpłatne i dobrowolne, a prowadzą je nauczyciele lub specjaliści posiadający odpowiednie kwalifikacje z zakresu terapii pedagogicznej.
Ja, jako nauczyciel-terapeuta prowadzący zajęcia korekcyjno kompensacyjne, wiem, jak ważne jest systematyczne dokumentowanie każdej sesji. W dzisiejszym artykule dzielę się sprawdzonymi przykładami tematów do dziennika, które pomagają mi spełnić wymagania formalne i jednocześnie śledzić rzeczywiste postępy moich uczniów, których mam pod opieką.
W poniższym poradniku zamieściłam tylko namiastkę wpisów do dziennika, ale prawdziwy skarb znajdziecie, klikając poniższe zdjęcie:
Po co prowadzę dziennik zajęć korekcyjno-kompensacyjnych?
Prowadzenie dziennika zajęć korekcyjno kompensacyjnych to nie tylko oczywisty wymóg formalny, ale przede wszystkim narzędzie pracy, które pozwala mi monitorować efektywność terapii. Od początku roku szkolnego systematycznie dokumentuję każde spotkanie z uczniem, dbając o to, aby tematy były precyzyjne i zgodne z indywidualnym programem edukacyjno-terapeutycznym (IPET) lub programem działań wspierających (PDW) każdego ucznia.
W praktyce oznacza to, że tematy w dzienniku muszą być konkretne – zamiast ogólnikowego „ćwiczenia czytania” wpisuję np. „Ćwiczenia analizy i syntezy słuchowej – wyrazy 2- i 3-sylabowe” lub „Utrwalanie tabliczki mnożenia do 30”. Taka precyzja odzwierciedla cele terapeutyczne określone przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
W dzisiejszym poradniku opisuję, jak sama formułuję tematy, cele i notatki z zajęć, aby ułatwić sobie codzienną pracę i spełnić oczekiwania dyrekcji mojej szkoły oraz organów nadzoru. Dzielę się przykładami dla różnych etapów edukacyjnych – od klas 1-3 po 4-8, uwzględniając uczniów z dysleksją, dyskalkulią i trudnościami grafomotorycznymi.
Podstawy organizacji zajęć korekcyjno-kompensacyjnych w szkole
Na wstępie: organizując zajęcia korekcyjno kompensacyjne, opieram się na aktualnej podstawie programowej oraz zaleceniach zawartych w opiniach lub orzeczeniach poradni psychologiczno-pedagogicznej. To fundament, który określa kierunek mojej pracy terapeutycznej.
W praktyce prowadzę zajęcia zwykle 1-2 razy w tygodniu po 45 minut. Pracuję w małych grupach liczących od 2 do 5 uczniów lub indywidualnie (gdy zachodzi taka potrzeba) – nigdy jednak nie przekraczam 5 uczestników podczas jednych zajęć, aby zapewnić indywidualizację pracy i możliwość reagowania na bieżące potrzeby każdego dziecka.
Tematy wpisywane do dziennika muszą pokazywać zarówno aspekt edukacyjny (czytanie, pisanie, liczenie), jak i terapeutyczny (koncentracja uwagi, koordynacja wzrokowo-ruchowa). Dbam o to, aby każdy wpis był zrozumiały dla osoby z zewnątrz przeprowadzającej kontrolę.
W dzienniku oznaczam zajęcia w następujący sposób np.: „Rok szkolny 2024/2025, grupa korekcyjno-kompensacyjna A – klasy 1-3”, włączając alfabetyczną listę uczniów oraz codzienne zapisy realizacji zadań.
Cele główne zajęć korekcyjno-kompensacyjnych
Cele główne wpisuję na początku roku szkolnego i odnoszę do nich później konkretne tematy zajęć. Formułuję je zwięźle, w jednym zdaniu każdy, aby były czytelne i oczywiście mierzalne.
Oto przykładowe cele główne, które stosuję w swojej praktyce:
-
Korygowanie zaburzeń analizy i syntezy słuchowej u uczniów klas 1-3 z ryzykiem dysleksji
-
Doskonalenie techniki czytania ze zrozumieniem u uczniów klas 4-5 z trudnościami w nauce
-
Kompensowanie zaburzeń psychoruchowych dziecka w zakresie funkcji wzrokowych i koordynacji wzrokowo-ruchowej
-
Wzmacnianie motywacji do nauki i poczucia sprawczości u uczniów z przewlekłymi niepowodzeniami szkolnymi
-
Przezwyciężanie specyficznych błędów ortograficznych u uczniów z opinią o ryzyku dysleksji
-
Rozwijanie logicznego myślenia i umiejętności rozwiązywania problemów matematycznych
Cele szczegółowe – jak je łączę z tematami w dzienniku
Cele szczegółowe formułuję na cały semestr, a w tematach lekcji odwołuję się do nich pośrednio – poprzez słowa takie jak „utrwalanie”, „doskonalenie”, „rozwijanie”. W dzienniku nie zawsze zapisuję cel słownie przy każdym temacie, ale formułuję temat tak, aby jasno wynikał z niego rodzaj celu szczegółowego.
Przykładowe cele szczegółowe, które stosuję:
-
Uczeń dokonuje analizy i syntezy słuchowej wyrazów 2-4-głoskowych
-
Uczeń rozpoznaje i poprawia typowe błędy ortograficzne (ó/u, rz/ż, ch/h) w dyktandach z września i października 2024 r.
-
Uczeń przepisuje tekst z tablicy usprawnianie funkcji słuchowych bez opuszczania wyrazów i całych linijek
-
Uczeń wykonuje w pamięci proste działania dodawania i odejmowania w zakresie 20
-
Uczeń odczytuje i interpretuje krótkie teksty użytkowe (ogłoszenie szkolne, regulamin świetlicy)
-
Uczeń utrzymuje uwagę na zadaniu przez minimum 15 minut
-
Uczeń samodzielnie sprawdza poprawność wykonanego zadania
Metody i środki dydaktyczne, które uwzględniam przy planowaniu tematów
Przy planowaniu tematów korzystam ze sprawdzonych metod terapeutycznych. W dzienniku zajęć wpisuję skrótowe oznaczenia, ale tematy formułuję pełnymi sformułowaniami.
Najczęściej stosowane przeze mnie metody:
-
Ćwiczenia analizy i syntezy słuchowej na materiale sylabowym i wyrazowym – synteza głoskowa wyrazów
-
Metoda 18 struktur wyrazowych wspierająca opanowaniu umiejętności czytania
-
Czytanie tekstów dostosowanych poziomem trudności – karty pracy, krótkie opowiadania z podręczników kl. 1-3
-
Metoda „paluszkowa” przy liczeniu oraz wykorzystaniem żetonów ćwiczenia ukierunkowane na doskonalenie umiejętności liczenia
-
Trening grafomotoryczny – szlaczki, odwzorowywanie rysunków, pisanie z zachowaniem właściwego kształtu liter
-
Zabawy dydaktyczne i gry edukacyjne rozwijające koncentrację
Środki dydaktyczne, z których najczęściej korzystam:
-
Karty pracy przygotowane przeze mnie oraz materiały z poradni PP z wykorzystaniem kart pracy umocowanych na tablicy
-
Układanki typu puzzle, memory, domina literowe i sylabowe
-
Karty do ćwiczeń ortograficznych (ó/u, rz/ż, ch/h) używane od października do marca
-
Zeszyty do ćwiczeń grafomotorycznych dla klasy 1 i 2 (zeszyt w linię 3-liniową, format A5)
-
Tablice interaktywne i materiały multimedialne
Przykładowe tematy zajęć korekcyjno-kompensacyjnych do dziennika - klasy 1-3
Ta bardzo "mięsista" sekcja, która zawiera konkretne propozycje tematów gotowych do wpisania w dzienniku w roku szkolnym 20__/20__ dla klas 1-3:
Tematy z września:
-
Diagnoza wstępna funkcji percepcyjno-motorycznych – testy przesiewowe, wrzesień 20__
-
Ćwiczenia orientacji w schemacie ciała i w przestrzeni – określanie położenia przedmiotów (prawo, lewo, nad, pod)
-
Rozwijanie dużej i małej motoryki – ćwiczenia doskonalące sprawność ruchową i proste szlaczki w liniaturze
-
Rozpoznawanie treści obrazków tematycznych – segregowanie obrazków według kategorii
Tematy z października-listopada:
-
Analiza i synteza słuchowa wyrazów 2-głoskowych – wysłuchiwanie głoski w nagłosie i wygłosie
-
Wprowadzanie i utrwalanie liter: m, a, o – kończenie słów układanie wyrazów z sylab układanie nowych wyrazów
-
Ćwiczenia grafomotoryczne – pisanie po śladzie liter drukowanych i pisanych w liniaturze 3-liniowej
-
Ćwiczenia usprawniające percepcję wzrokową – uzupełnianie brakujących elementów w obrazkach
-
Różnicowanie samogłosek i spółgłosek w prostych wyrazach
-
Wyróżnianie wyrazów w zdaniu wyróżnianie sylab w wyrazach
Tematy z drugiego półrocza:
-
Czytanie sylabowe – krótkie teksty złożone z prostych wyrazów dwusylabowych
-
Utrwalanie dodawania i odejmowania w zakresie 20 z przekroczeniem progu dziesiątkowego
-
Ćwiczenia pamięci wzrokowej – zapamiętywanie pamięci uprzednio widziane litery i odtwarzanie układu obrazków
-
Doskonalenie struktury gramatycznej zdań – układanie zdań z rozsypanek wyrazowych
-
Wypełnianie konturów obrysowywanych przedmiotów i rysowanie po pomocą łączenia kropek
-
Synteza wyrazowa zdań – dobieranie parami wyrazów i dopasowywanie wyrazów do obrazków
Przykładowe tematy zajęć korekcyjno-kompensacyjnych – klasy 4-8
W starszych klasach tematy w dzienniku bardziej odnoszę do czytania ze zrozumieniem, pisania dłuższych wypowiedzi i trudności matematycznych. Każdy temat zapisuję w formie jednego, zwięzłego zdania zrozumiałego dla kontroli zewnętrznej.
Tematy dla uczniów z dysleksją (język polski):
-
Ćwiczenia poprawnej pisowni wyrazów z ó/u – poszukiwanie zasad poprawnej pisowni, dyktando kontrolne, październik 2024
-
Czytanie ze zrozumieniem – wyszukiwanie informacji w tekście popularnonaukowym (klasa 5), wykonywanie samodzielnie odczytanych poleceń
-
Porządkowanie zdań w logiczną całość – tworzenie krótkiego opowiadania z rozsypanek wyrazowych uzupełnianie luk w tekstach układanie zdań
-
Sprawdzanie poprawnej pisowni z wykorzystaniem słowniku ortograficznym kształcenie nawyku autokorekty
-
Dobieranie prawidłowych odpowiedzi do pytań wykonywanie zadań polegających na analizie tekstu
Tematy dla uczniów z dyskalkulią (matematyka):
-
Utrwalanie tabliczki mnożenia do 50 – gry i ćwiczenia w parach, doskonalenie umiejętności liczenia
-
Rozwiązywanie zadań tekstowych na dodawanie i odejmowanie – odejmując określoną liczbę elementów z wykorzystaniem konkretów
-
Czytanie i interpretacja prostych wykresów słupkowych – dane z dziennika frekwencji klasy 6
-
Ćwiczenia ilorazowe doskonalenie umiejętności wypowiadania się o wynikach działań
-
Zapamiętywanie największej liczby eksponowanych figur geometrycznych w ćwiczeniach pamięci wzrokowej
Tematy dla uczniów z trudnościami grafomotorycznymi:
-
Doskonalenie czytelności pisma – przepisywanie krótkiego tekstu drukowanego do zeszytu w linię z zachowaniem właściwego kształtu liter
-
Ćwiczenia rozluźniające nadgarstek i palce – rysowanie figur geometrycznych bez odrywania ołówka
-
Ćwiczenia motorycznych przezwyciężanie trudności w pisaniu – praca na gumowych planszach rysowanie pisakami
-
Odwzorowywanie według podanych wzorów – rysowanie rysunku z pamięci
Przykładowe tematy ukierunkowane na funkcje poznawcze i emocjonalno-społeczne
W dzienniku zapisuję nie tylko tematy „przedmiotowe”, ale także takie, które dotyczą pamięci, uwagi, emocji i relacji społecznych. Są one szczególnie ważne dla uczniów z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego.
Tematy dotyczące uwagi i pamięci:
-
Trening koncentracji uwagi – wyszukiwanie różnic na obrazkach i odnajdywanie liter w ciągach wyrazów dwóch szeregach wyrazów podobnych
-
Ćwiczenia pamięci słuchowej – powtarzanie i zapamiętywanie ciągów cyfr oraz krótkich zdań, różnicowanie dźwięków
-
Rozwijanie pamięci wzrokowej – zapamiętywanie największej liczby przedmiotów znajdujących się na obrazkach niekompletnych figur
-
Ćwiczenia doskonalące percepcję wzrokową – uzupełnianie brakujących samogłosek w wyrazach wyrazów krótszych np z dwóch sylab
-
Trening utrzymaniu poziomu koncentracji niezbędnego do wykonania złożonego zadania
-
Układanie rymowanek i tworzenie labiryntów własnego pomysłu jako ćwiczenia funkcji słuchowych
Tematy dotyczące emocji i relacji:
-
Rozpoznawanie i nazywanie emocji – praca z ilustracjami sytuacji szkolnych i historyjek obrazkowych
-
Trening umiejętności społecznych – odgrywanie scenek: proszę, dziękuję, przepraszam – praca nad swobodnych wypowiedzi dzieci
-
Budowanie poczucia własnej wartości – rozmowa o mocnych stronach ucznia i jego sukcesach szkolnych w 2024 r., rozwiązaniem problemu zauważenie postępów
-
Ćwiczenia wspierające przezwyciężaniu trudności emocjonalnych związanych z nauką
-
Praca nad pokonaniu trudności uniemożliwiających efektywną naukę – budowanie strategii radzenia sobie
Procedury osiągania celów – jak rozpisuję cykle tematyczne?
W dzienniku można dostrzec ciągłość: kilka kolejnych tematów dotyczy tego samego obszaru (np. analiza słuchowa, tabliczka mnożenia), ale z narastającym stopniem trudności. Takie sekwencje pomagają mi pokazać logiczną drogę dochodzenia do celu, co jest później bardzo istotne przy ewaluacji.
Przykładowy cykl dla czytania:
|
Tydzień |
Temat zajęć |
|---|---|
|
1 |
Diagnoza trudności w czytaniu – czytanie głośne tekstu z podręcznika kl. 3, wrzesień 2024 |
|
2 |
Analiza błędów w czytaniu – wyodrębnianie trudnych wyrazów porównywanie słów różniących się jedną głoską i ćwiczenia sylabowe |
|
3 |
Ćwiczenia płynności czytania – czytanie tekstu dzielonego na role przy opanowaniu określonych umiejętności |
|
4 |
Czytanie ze zrozumieniem – odpowiadanie na pytania do tekstu i układanie planu wydarzeń |
Przykładowy cykl dla matematyki:
|
Tydzień |
Temat zajęć |
|---|---|
|
1 |
Utrwalanie dodawania w zakresie 100 – liczenie na konkretach z zastosowanie zajęcia korekcyjno kompensacyjne |
|
2 |
Przejście od konkretu do zapisu symbolicznego – działania pisemne w zeszycie |
|
3 |
Rozwiązywanie zadań tekstowych związanych z dodawaniem (zakupy w sklepiku szkolnym) |
Przykładowy cykl dla grafomotoryki:
-
Tydzień 1: Ćwiczenia rozluźniające – rysowanie dużych kształtów na tablicy
-
Tydzień 2: Praca z naklejonych elementów wycinanek i cyframi wyznaczają kolejność ruchów w ćwiczeniach
-
Tydzień 3: Uzupełnianie zdań brakującymi wyrazami – pisanie w liniaturze
Zapisy w dzienniku: notatki o postępach i modyfikacjach programu
Oprócz tematów zapisuję w dzienniku krótkie uwagi o postępach ucznia – zwykle raz w miesiącu, przy ostatnich zajęciach danego miesiąca. Notatki są dość krótkie (czyli np. 1-2 zdania - nie więcej), rzeczowe i odnoszą się do konkretnych zachowań oraz efektów. Stosuję je również przy zajęciach różnorodnych pomocy dydaktycznych, aby śledzić skuteczność różnych metod.
Przykładowe notatki:
-
„Uczeń X – poprawa w zakresie płynności czytania, skrócenie czasu czytania tekstu o połowę między wrześniem a listopadem 20__. Widoczne postępy w odczytywaniu samych wyrazów wielosylabowych.”
-
„Uczennica Y – nadal trudności z zapisem wyrazów z rz/ż, konieczne wydłużenie cyklu ćwiczeń o kolejne 3 spotkania. Stosujemy poszukiwanie zasad poprawnej pisowni.”
-
„Grupa A – wysoka motywacja do zadań matematycznych w formie gier, wprowadzam więcej ćwiczeń w parach. Uczniowie dobrze reagują na zabawy dydaktyczne.”
-
„Uczeń Z – kompensowanie zaburzeń funkcji wzrokowych przebiega zgodnie z planem. Zaburzenia funkcji wzrokowych ustępują przy systematycznej pracy.”
W razie modyfikacji programu (zmiana częstotliwości zajęć, inny nacisk na dany obszar) odnotowuję to w dzienniku z podaniem miesiąca i przyczyny, np.: „Grudzień 20__ – zwiększenie częstotliwości zajęć rewalidacyjnych do 2x w tygodniu z uwagi na potrzebę intensyfikacji pracy nad podstawowych zasad ortograficznych.”
Podsumowanie – jak planuję tematy do dziennika na cały rok szkolny?
Planowanie tematów zaczynam już w sierpniu i wrześniu, po analizie opinii i orzeczeń oraz wyników diagnozy wstępnej. Moje procedury osiągania celów opierają się na systematyczności i elastyczności.
Kroki, które podejmuję:
-
Tworzę roczny zarys obszarów pracy (czytanie, pisanie, matematyka, funkcje poznawcze, emocje)
-
Układam wstępny harmonogram tematów na I semestr, pozostawiając miejsce na modyfikacje
-
Po każdej większej diagnozie (np. koniec I semestru) koryguję plan tematów na kolejne miesiące
-
Uwzględniam tematy wspierające opanowaniu określonych umiejętności przez każdego ucznia indywidualnie
Wszystkie przykładowe tematy z tego artykułu można dowolnie łączyć i dopasowywać do konkretnych uczniów. Pamiętam o zasadzie: temat ma być konkretny, mierzalny i zrozumiały dla osoby z zewnątrz.
Ważna wskazówka: Z mojego doświadczenia wynika, że systematyczne prowadzenie dziennika zajęć korekcyjno-kompensacyjnych to nie tylko formalność – to narzędzie, które pozwala mi dostrzegać trendy, np. 50% wzrost płynności czytania u ucznia między wrześniem a listopadem, czy zwiększoną motywację dzięki wprowadzeniu gier dydaktycznych.
Zachęcam do tworzenia własnej bazy tematów, która ułatwi codzienną pracę dokumentacyjną i pozwoli skupić się na tym, co najważniejsze – rzeczywistym wsparciu uczniów w przezwyciężaniu ich trudności edukacyjnych.