Lista lektur szkolnych 2026/2027 – szkoła podstawowej i średnia

Jakie lektury czekają uczniów w roku szkolnym 2026/2027? Odpowiedź zależy od klasy. W szkole podstawowej właśnie rozpoczęło się stopniowe wdrażanie nowej podstawy programowej: w tym roku objęła ona klasy I i IV. Uczniowie pozostałych roczników korzystają jeszcze z wcześniejszych wykazów. W liceum i technikum nadal obowiązuje podział na lektury z zakresu podstawowego i rozszerzonego.

Poniżej znajdziesz listy utworów czytanych w całości, wskazówki dotyczące fragmentów i poezji oraz przykłady książek wybieranych przez nauczyciela. Przy każdej grupie wyjaśniam, czy mowa o wymaganiu podstawy programowej, czy o propozycji. Podstawa programowa opisuje cały etap kształcenia; nie wyznacza jednej identycznej kolejności omawiania książek we wszystkich szkołach. O konkretnym terminie i wyborze części tytułów informuje nauczyciel.

Spis treści

1. Jak czytać listę lektur w 2026/2027?
2. Klasa I szkoły podstawowej
3. Klasy II–III szkoły podstawowej
4. Klasa IV szkoły podstawowej
5. Klasy V–VI szkoły podstawowej
6. Klasy VII–VIII szkoły podstawowej
7. Liceum i technikum
8. Jak zaplanować czytanie i pracę z lekturą?
9. Najczęstsze pytania

Jak czytać listę lektur w roku szkolnym 2026/2027?

Klasy	Zasady w roku 2026/2027	Co sprawdzić w szkole?
I	Nowa podstawa; dobór książek przez nauczyciela z udziałem uczniów, co najmniej cztery pozycje książkowe w całości w roku szkolnym.	Konkretny zestaw dobrany dla klasy.
II–III	Dotychczasowa podstawa; wykaz proponowanych lektur do wspólnego i indywidualnego czytania.	Wybrane tytuły i terminy.
IV	Nowa podstawa; co najmniej cztery dłuższe utwory w każdym roku oraz teksty klasyki określone dla całego etapu IV–VIII.	Które książki z szerokiej puli nauczyciel wybrał dla klasy IV.
V–VI	Dotychczasowy wykaz obowiązkowy i co najmniej dwie lektury uzupełniające w każdym roku.	Podział utworów między klasę V i VI oraz wybór uzupełniających.
VII–VIII	Dotychczasowy wykaz obowiązkowy i co najmniej jedna lektura uzupełniająca w każdym roku.	Harmonogram omawiania oraz aktualne materiały CKE przed egzaminem.
Liceum i technikum	Wykaz dla całego cyklu nauki: zakres podstawowy, a na rozszerzeniu także dodatkowe utwory; co najmniej jedna lektura uzupełniająca w każdej klasie.	Poziom nauczania języka polskiego i plan lektur na dany rok.

Trzy oznaczenia ułatwiają korzystanie z wykazu. „Poznawana w całości” oznacza pełny utwór wskazany w podstawie. „Fragmenty” lub „wybór” dotyczą tylko części dzieła albo kilku tekstów autora. „Lektura uzupełniająca” oznacza książkę wybraną przez nauczyciela lub zaproponowaną przez uczniów; katalog ministerialny podaje przykłady, a konkretna szkoła może wybrać również tytuł spoza niego. W nowej podstawie dla klasy IV szeroki wykaz „przykładowych tekstów” jest właśnie pulą do wyboru dla klas IV–VIII, a nie listą książek do przeczytania przez każdego czwartoklasistę.

Lektury dla klasy I – nowa podstawa programowa

W pierwszej klasie szczególnie ważne jest, aby dziecko kojarzyło czytanie z odkrywaniem świata, rozmową i przyjemnością. Nowa podstawa nie narzuca jednej listy tytułów dla wszystkich pierwszoklasistów. Nauczyciel uwzględnia zainteresowania uczniów, ich możliwości czytelnicze, zasoby biblioteki i propozycje dzieci. W ciągu roku uczniowie powinni poznać w całości co najmniej cztery pozycje książkowe. Nie oznacza to, że każde dziecko od początku roku musi samodzielnie czytać długie książki: sposób pracy z tekstem dostosowuje się do etapu nauki czytania.

Przykładowe książki do wspólnego czytania

• Humor i zagadki: Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka; Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony; Julian Tuwim, wybrane wiersze dla dzieci.
• Przyjaźń i codzienne emocje: Astrid Lindgren, Dzieci z Bullerbyn; Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku; Joanna Krzyżanek, Psyjaciele.
• Odkrywanie świata: Aleksandra i Daniel Mizielińscy, Którędy do Yellowstone? Dzika podróż po parkach narodowych; Piotr Socha i Wojciech Grajkowski, Pszczoły.
• Historie o ludziach: Joanna Papuzińska, Asiunia; Agnieszka Frączek, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą; Julita Grodek, Mania, dziewczyna inna niż wszystkie.

To inspiracje, a nie wykaz obowiązkowy. Część wymienionych książek dotyka trudnych tematów i szczególnie dobrze sprawdza się przy wspólnym czytaniu oraz rozmowie prowadzonej przez nauczyciela. O tym, które pozycje trafią do planu klasy I, decyduje szkoła.

Lektury dla klas II–III – propozycje z dotychczasowej podstawy

Drugoklasiści i trzecioklasiści w roku 2026/2027 uczą się według wcześniejszej podstawy programowej. Jej lista ma charakter propozycji do wspólnego i indywidualnego czytania. Nauczyciel dobiera teksty tak, aby stopniowo rozwijać płynność czytania, rozumienie historii i umiejętność opowiadania o bohaterach.

• Opowieści bliskie dziecięcym doświadczeniom: Justyna Bednarek, Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek; Waldemar Cichoń, Cukierku, ty łobuzie!; Maria Krüger, Karolcia; Astrid Lindgren, Dzieci z Bullerbyn; Åsa Lind, Piaskowy Wilk.
• Przyroda, podróże i zwierzęta: Hugh Lofting, Doktor Dolittle i jego zwierzęta; Roman Pisarski, O psie, który jeździł koleją; Łukasz Wierzbicki, Afryka Kazika oraz Dziadek i niedźwiadek; Aleksandra i Daniel Mizielińscy, Którędy do Yellowstone?
• Zagadki i wyobraźnia: Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka; Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony; Maria Terlikowska, Drzewo do samego nieba; Janina Porazińska, Pamiętnik Czarnego Noska.
• Historia i biografie dla najmłodszych: Joanna Papuzińska, Asiunia; Agnieszka Frączek, Rany Julek!; Julita Grodek, Mania, dziewczyna inna niż wszystkie; Barbara Tylicka, O krakowskich psach i kleparskich kotach.
• Wiersze i baśnie: Hans Christian Andersen, wybrane baśnie; Jan Brzechwa, Brzechwa dzieciom; Julian Tuwim, Wiersze dla dzieci; Danuta Wawiłow, wybrane wiersze.

W propozycjach znajdują się także m.in. Wścibscy Doroty Gellner, Psie troski Toma Justyniarskiego, Dziewczynka z parku Barbary Kosmowskiej i Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata Zofii Kossak-Szczuckiej. Nie należy kupować całego katalogu propozycji. Najbardziej przydatna jest lista przekazana przez wychowawcę na dany semestr.

Jak pracować z książką w klasach I–III?

W edukacji wczesnoszkolnej lektura może stać się punktem wyjścia do rozmowy, zabawy językowej i działania plastycznego. Przy Detektywie Pozytywce dzieci uczą się wyszukiwać wskazówki i odróżniać domysł od informacji podanej w tekście. Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek pozwalają tworzyć własne zakończenia historii, a Doktor Dolittle i jego zwierzęta zachęca do rozmowy o potrzebach zwierząt i odpowiedzialności za nie. Gdy książka porusza temat wojny, straty lub żałoby, jak Asiunia czy Dziewczynka z parku, ważne są spokojne tempo pracy, przestrzeń na pytania i dostosowanie rozmowy do wieku dzieci.

Warto też sięgać po krótkie fragmenty kilku gatunków: baśni, wiersza, opowiadania i książki popularnonaukowej. Dziecko poznaje wtedy różne sposoby opowiadania o świecie. Proste pytania – „Skąd to wiesz?”, „Co bohater mógł zrobić inaczej?”, „Który fragment chcesz przeczytać jeszcze raz?” – pomagają rozwijać rozumienie, a nie tylko odtwarzanie kolejnych wydarzeń.

Klasa IV – początek nowej podstawy języka polskiego

W czwartej klasie zmiana jest najbardziej widoczna. Zamiast krótkiej listy obowiązkowych powieści przypisanych wszystkim uczniom nowa podstawa przewiduje co najmniej cztery dłuższe utwory literackie w każdym roku szkolnym. Nauczyciel i uczniowie mogą wybrać je z obszernej puli przykładów dla klas IV–VIII lub spoza niej. Równolegle podstawa wskazuje teksty klasyki polskiej, które uczeń poznaje w trakcie całego etapu klas IV–VIII. Ten zapis nie oznacza, że wszystkie należy omówić już w klasie IV.

Jakie książki mogą trafić do planu czwartoklasisty?

Wspólny katalog dla klas IV–VIII zawiera utwory o bardzo różnym stopniu trudności. Dla młodszych uczniów nauczyciel może rozważyć na przykład:

• Fantasy i przygodę: wybraną część Opowieści z Narnii C.S. Lewisa, powieść z cyklu Magiczne drzewo Andrzeja Maleszki albo wybraną książkę o Harrym Potterze J.K. Rowling;
• Historię przyjaźni i dorastania: Tajemniczy ogród Frances Hodgson Burnett, Chłopców z Placu Broni Ferenca Molnára lub Kubusia Puchatka A.A. Milne’a;
• Opowieść o odkrywaniu świata: Alicję w Krainie Czarów Lewisa Carrolla, wybraną powieść o Tomku Wilmowskim Alfreda Szklarskiego albo Hobbita, czyli tam i z powrotem J.R.R. Tolkiena, jeśli odpowiada to możliwościom klasy;
• Współczesną literaturę dla młodych czytelników: wybraną książkę Grzegorza Kasdepkego, Pajączka na rowerze Ewy Nowak lub Cudownego chłopaka R.J. Palacio.

Na liście przykładów dla całych klas IV–VIII są także utwory, które zwykle lepiej pasują do starszych czytelników, takie jak Folwark zwierzęcy, Krzyżacy, Romeo i Julia czy Syzyfowe prace. Wykaz jest wspólny dla pięciu roczników, dlatego wiek i gotowość klasy mają znaczenie przy wyborze.

Klasyka polska w nowym etapie IV–VIII

Nowa podstawa osobno wymienia teksty klasyczne czytane w toku nauki od klasy IV do VIII. Należą do nich m.in. Tren VII i Tren VIII oraz wybrane fraszki Jana Kochanowskiego, wybrane bajki Ignacego Krasickiego, Dziady część II, Reduta Ordona, Śmierć pułkownika i Inwokacja z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyna Juliusza Słowackiego, wybrana nowela Bolesława Prusa lub Henryka Sienkiewicza, Kamienie na szaniec Aleksandra Kamińskiego oraz wybrane teksty Sławomira Mrożka i Idy Fink. O rozłożeniu tych lektur między kolejne klasy decyduje szkolny plan pracy.

Podstawa zachęca też do kontaktu z reportażem, biografią, literaturą popularnonaukową, mitologią, poezją i tekstami medialnymi. Dzięki temu rozmowa o książkach może łączyć interpretację literacką z rozpoznawaniem argumentów, odróżnianiem informacji od opinii oraz krytyczną oceną źródeł.

Co zmienia swoboda wyboru?

Nauczyciel może zestawić klasyczną powieść przygodową z nowszą książką o podobnym problemie. Po Tajemniczym ogrodzie uczniowie mogą na przykład porównać, jak autorzy przedstawiają samotność, przyjaźń i zmianę bohatera w innych opowieściach. Wybrana historia fantasy pozwala przyjrzeć się budowie świata przedstawionego, zasadom rządzącym fikcyjną krainą i decyzjom postaci. Utwór realistyczny otwiera rozmowę o codziennych relacjach. Wspólnym celem pozostaje uważne czytanie i uzasadnianie odpowiedzi przykładami z tekstu.

Przy planowaniu pracy w klasie IV przydaje się różnorodność: jedna książka może służyć ćwiczeniu opowiadania o wydarzeniach, inna – rozmowie o emocjach, a kolejna – porównywaniu punktów widzenia. Szeroki katalog nie określa jednak gotowego „zestawu czterech”. Na szkolnej liście mogą znaleźć się zupełnie inne tytuły, również spoza katalogu przykładów w podstawie.

Lektury dla klas V–VI – dotychczasowy wykaz

W klasach V i VI nadal obowiązuje wcześniejsza podstawa. Wskazuje ona pięć pozycji książkowych poznawanych w całości w toku klas IV–VI. W roku przejściowym 2026/2027 dotyczy uczniów obecnych klas V i VI. Konkretne przypisanie utworów do roku nauki ustala szkoła.

Utwory obowiązkowe poznawane w całości

• Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa;
• Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania – komiks;
• C.S. Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa;
• Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni;
• J.R.R. Tolkien, Hobbit, czyli tam i z powrotem.

Krótsze teksty, fragmenty i poezja

Do pracy na lekcjach należą również wybrane opowiadania z cyklu Mikołajek René Goscinnego i Jean-Jacques’a Sempégo, bajki Ignacego Krasickiego, fragmenty Pana Tadeusza, Mazurek Dąbrowskiego, wybrane mity greckie, teksty biblijne o stworzeniu świata i człowieka oraz przypowieści ewangeliczne. Uczniowie poznają też polskie legendy, baśnie, wiersze różnych poetów i pieśni patriotyczne, w tym Rotę. Nie wszystkie wymienione teksty są osobną książką do kupienia. Wiele z nich znajduje się w podręczniku lub antologii.

Co z lekturami uzupełniającymi?

W każdym roku nauki w klasach IV–VI według wcześniejszej podstawy poznaje się co najmniej dwie pozycje książkowe wybrane z listy przykładów albo spoza niej. Wśród możliwości znajdują się m.in. Pinokio Carla Collodiego, Tajemniczy ogród Frances Hodgson Burnett, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi Rafała Kosika, Skrzynia Władcy Piorunów Marcina Kozioła, Księga dżungli Rudyarda Kiplinga, Król Maciuś Pierwszy Janusza Korczaka, Ania z Zielonego Wzgórza L.M. Montgomery, Przygody Tomka Sawyera Marka Twaina i Dywizjon 303 Arkadego Fiedlera. To możliwe wybory; sam fakt umieszczenia tytułu na liście przykładów nie oznacza, że będzie omawiany w każdej klasie.

O czym rozmawiać przy pięciu pełnych lekturach?

• Akademia Pana Kleksa daje okazję do omówienia fantastyki, humoru oraz zasad panujących w niezwykłej szkole. Uczeń może porównać świat utworu z własnym wyobrażeniem idealnego miejsca do nauki.
• Kajko i Kokosz. Szkoła latania uczy czytania opowieści, w której znaczenie budują równocześnie słowo i obraz. Warto zwrócić uwagę na komizm sytuacyjny, mimikę postaci i rolę kadrów.
• Lew, czarownica i stara szafa pozwala prześledzić reguły świata fantasy, przemianę bohaterów oraz znaczenie wyborów podejmowanych wobec innych.
• Chłopcy z Placu Broni skłaniają do rozmowy o przyjaźni, lojalności i cenie konfliktu. Podczas pracy dobrze oddzielać wiedzę o przebiegu wydarzeń od oceny decyzji postaci.
• Hobbit to materiał do analizy wędrówki bohatera, odwagi i współpracy. Mapa drogi pomaga uporządkować fabułę, ale równie ważne jest zauważenie, jak Bilbo zmienia się podczas podróży.

Lektury dla klas VII–VIII i przygotowanie do egzaminu

Uczniowie klas VII i VIII w 2026/2027 realizują dotychczasową podstawę. Na lekcjach coraz większą rolę odgrywa interpretacja: uczeń wyjaśnia motywacje bohatera, rozpoznaje problem utworu, porównuje teksty i uzasadnia własne stanowisko. Poniższe sześć dzieł należy do grupy poznawanej w całości w toku klas VII–VIII.

• Charles Dickens, Opowieść wigilijna;
• Aleksander Fredro, Zemsta;
• Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec;
• Adam Mickiewicz, Dziady część II;
• Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę;
• Juliusz Słowacki, Balladyna.

Utwory krótsze i fragmenty

W podstawie znalazły się ponadto fraszki, wybrana pieśń i Treny VII i VIII Jana Kochanowskiego; Reduta Ordona, Świtezianka i wskazane księgi Pana Tadeusza Adama Mickiewicza; Artysta Sławomira Mrożka; Latarnik i fragmenty Quo vadis Henryka Sienkiewicza; fragmenty Syzyfowych prac Stefana Żeromskiego oraz wybrane wiersze, m.in. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Czesława Miłosza i Wisławy Szymborskiej. Zapis Quo vadis – fragmenty oznacza właśnie fragmenty na tym etapie, a nie wymóg przeczytania całej powieści.

Lektura uzupełniająca i egzamin ósmoklasisty

W każdej z klas VII i VIII nauczyciel wybiera co najmniej jedną pozycję książkową z przykładowej listy uzupełniającej lub spoza niej. W zależności od planu szkoły może to być np. Stary człowiek i morze Ernesta Hemingwaya, Oskar i pani Róża Érica-Emmanuela Schmitta, Pajączek na rowerze Ewy Nowak albo wybrana współczesna powieść młodzieżowa.

W przygotowaniach egzaminacyjnych warto oddzielnie sprawdzić aktualny informator CKE o egzaminie ósmoklasisty. Lista tekstów czytanych przez klasę, wymagania podstawy i sposób sprawdzania wiadomości na egzaminie to powiązane, lecz odrębne informacje. Przy powtórce pomocne są: mapa postaci, porządek wydarzeń, motywy, gatunek literacki oraz dwa lub trzy konkretne przykłady z tekstu, które uczeń potrafi wykorzystać w wypowiedzi.

Sześć utworów – sześć dobrych punktów wyjścia do powtórki

• Przy Opowieści wigilijnej zapytaj o kolejne etapy przemiany Scrooge’a i o to, co sprawia, że bohater zaczyna inaczej traktować ludzi.
• Przy Zemście uporządkuj relacje między bohaterami i rozpoznaj, jak dialog, nieporozumienie i komizm prowadzą akcję.
• Przy Kamieniach na szaniec zestaw przyjaźń, służbę i osobiste koszty życia w okupowanej Polsce; zwróć uwagę na związek losów postaci z historią.
• Przy Dziadach części II wyjaśnij przebieg obrzędu, przesłania kolejnych duchów i moralny sens przedstawionych historii.
• Przy Małym Księciu wybierz rozmowy z różnymi postaciami i pokaż, jak pomagają zrozumieć przyjaźń, odpowiedzialność i spojrzenie dorosłych na świat.
• Przy Balladynie prześledź następstwa decyzji bohaterki, relację między ambicją a winą oraz połączenie elementów realistycznych i fantastycznych.

Powtórka jest skuteczniejsza, gdy uczeń potrafi przejść od ogólnego hasła do konkretu. Zamiast zapisać samo „przyjaźń”, może wskazać scenę, bohaterów, ich działania i wniosek. Tak powstaje materiał do argumentu w wypowiedzi pisemnej.

Lektury w liceum i technikum w roku 2026/2027

W liceum i technikum wykaz lektur odnosi się do całego cyklu kształcenia, a nie do jednej klasy. Obejmuje zakres podstawowy oraz dodatkowe wymagania dla uczniów realizujących język polski w zakresie rozszerzonym. Materiał jest zwykle omawiany w związku z epokami literackimi: od antyku i Biblii, przez renesans, romantyzm i pozytywizm, po literaturę XX i XXI wieku.

Zakres podstawowy – utwory poznawane w całości

1. Jan Parandowski, Mitologia, część I: Grecja;
2. Sofokles, Antygona;
3. William Szekspir, Makbet;
4. Molier, Skąpiec;
5. Adam Mickiewicz, Dziady część III;
6. Bolesław Prus, Lalka;
7. Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara;
8. Stanisław Wyspiański, Wesele;
9. Stefan Żeromski, Przedwiośnie;
10. Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem;
11. Albert Camus, Dżuma;
12. George Orwell, Rok 1984;
13. Sławomir Mrożek, Tango.

Ta trzynastka stanowi część obowiązkowego zakresu podstawowego. Kolejność na liście służy orientacji historycznoliterackiej; nauczyciel może zaplanować pracę w innym porządku i rozdzielić utwory między lata nauki.

Teksty krótsze, fragmenty oraz poezja

Obowiązkowa praca z literaturą obejmuje również wskazane części Biblii (m.in. Księgi Rodzaju, Hioba, Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Psalmów i Apokalipsy św. Jana), fragmenty Iliady Homera, Lament świętokrzyski, Rozmowę Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, fragmenty Pieśni o Rolandzie, wybraną satyrę Ignacego Krasickiego i ballady Adama Mickiewicza, w tym Romantyczność.

W kolejnych epokach omawia się fragmenty Potopu Henryka Sienkiewicza, Chłopów Władysława Stanisława Reymonta, Ferdydurke Witolda Gombrowicza, Innego świata Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i Podróży z Herodotem Ryszarda Kapuścińskiego, a także krótsze utwory, m.in. Proszę państwa do gazu Tadeusza Borowskiego, Górą „Edek” Marka Nowakowskiego, Miejsce Andrzeja Stasiuka oraz Profesor Andrews w Warszawie Olgi Tokarczuk.

W poezji pojawiają się m.in. Bogurodzica, utwory Horacego, wybrane pieśni i treny Jana Kochanowskiego, Hymn do miłości ojczyzny Ignacego Krasickiego, Oda do młodości i sonety krymskie Adama Mickiewicza oraz wybrane wiersze poetów późniejszych epok. Warto zapisywać przy tytule dokładny zakres wymagany przez nauczyciela: cały utwór, konkretne księgi, wybrane wiersze albo fragmenty.

Zakres rozszerzony – dodatkowe lektury

Uczeń realizujący język polski na poziomie rozszerzonym poznaje zakres podstawowy i dodatkowo m.in. Treny Jana Kochanowskiego jako cały cykl, Hamleta Williama Szekspira, Kordiana Juliusza Słowackiego, Mistrza i Małgorzatę Michaiła Bułhakowa, Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza, Małą apokalipsę Tadeusza Konwickiego oraz Antygonę w Nowym Jorku Janusza Głowackiego. Podstawa wskazuje też jedną wybraną europejską powieść realistyczną lub naturalistyczną spośród przykładów takich jak Ojciec Goriot, Klub Pickwicka, Martwe dusze i Pani Bovary.

Na rozszerzeniu dochodzą również fragmenty Odysei Homera, Boskiej Komedii Dantego i Procesu Franza Kafki, wybrane opowiadania Brunona Schulza, tekst Sławomira Mrożka, esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego lub Zbigniewa Herberta oraz dodatkowa poezja. Zakres rozszerzony wymaga szczególnie uważnego porównywania utworów, rozpoznawania nawiązań i pracy z kontekstami.

Lektury uzupełniające w szkole ponadpodstawowej

W każdej klasie liceum lub technikum nauczyciel wybiera co najmniej jedną pozycję książkową z szerokiej listy przykładów albo spoza niej. Możliwymi wyborami są m.in. Król Edyp Sofoklesa, Odprawa posłów greckich Jana Kochanowskiego, Romeo i Julia Szekspira, Cierpienia młodego Wertera Goethego, Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej, Granica Zofii Nałkowskiej, Moralność pani Dulskiej Gabrieli Zapolskiej, Władca much Williama Goldinga, Imię róży Umberta Eco czy Prawiek i inne czasy Olgi Tokarczuk. Przykłady nie tworzą wspólnej dla wszystkich szkół listy obowiązkowych książek.

Uczniowie przygotowujący się do matury powinni korzystać równolegle z bieżących komunikatów CKE dotyczących części ustnej i informatora egzaminacyjnego. Wykaz lektur z podstawy programowej pomaga zaplanować naukę przez cały cykl, a dokumenty CKE wyjaśniają zadania na konkretny egzamin.

Jak łączyć lektury z epokami i motywami?

W szkole ponadpodstawowej znajomość fabuły jest początkiem pracy. Antygona otwiera rozmowę o konflikcie racji i tragizmie; Makbet – o żądzy władzy, sumieniu i odpowiedzialności; Skąpiec – o komedii charakterów i napięciu między pieniędzmi a relacjami. Przy Dziadach części III liczą się także konteksty historyczne i romantyczna wizja jednostki.

Lalka pozwala zestawić różne postawy społeczne i marzenia bohaterów, a Zbrodnia i kara – śledzić argumentację Rodiona Raskolnikowa oraz jej zderzenie z doświadczeniem winy. Wesele i Przedwiośnie kierują uwagę ku pytaniom o wspólnotę, społeczeństwo i przyszłość kraju. W tekstach XX wieku wracają kwestie granic człowieczeństwa i pamięci: Zdążyć przed Panem Bogiem należy czytać w kontekście świadectwa o Zagładzie, a Dżumę również jako opowieść o postawach wobec cierpienia.

Rok 1984 pomaga analizować język władzy, kontrolę i manipulację. Tango otwiera dyskusję o porządku, buncie i przemocy. Przy zestawianiu lektur warto wybierać jeden wyraźny punkt porównania – np. postać buntownika albo funkcję języka – i zaznaczać zarówno podobieństwa, jak i różnice wynikające z epoki i gatunku. Krótka tabela motywów może być pomocna, jeśli obok każdego hasła pojawi się konkretny przykład z utworu.

Popularne tytuły, różny status na różnych etapach

Utwór	Jak występuje w omówionych wykazach?
Dziady część II i część III	Część II jest utworem poznawanym w całości w klasach VII–VIII według dotychczasowej podstawy; część III należy do pełnych lektur zakresu podstawowego w liceum i technikum.
Pan Tadeusz	Na etapach szkoły podstawowej pracuje się z określonymi fragmentami lub księgami; zapis w danym wykazie trzeba sprawdzić przed wyborem wydania.
Ferdydurke i Chłopi	W obowiązkowym wykazie zakresu podstawowego dla liceum i technikum występują jako fragmenty, a nie jako powieści do poznania w całości.
Hamlet i Kordian	To dodatkowe pełne lektury na poziomie rozszerzonym w szkole ponadpodstawowej.
Romeo i Julia	Może być wyborem z katalogu przykładowych tekstów nowej podstawy IV–VIII lub lekturą uzupełniającą w liceum; w tych wykazach nie stanowi wspólnej pełnej lektury obowiązkowej dla wszystkich.

Jak zaplanować czytanie i pracę z lekturą?

1. Sprawdź szkolny harmonogram

Podstawa zwykle wskazuje etap nauki, a nie termin dla każdego tytułu. Zapisz w jednym miejscu informacje od nauczyciela: tytuł, autora, datę omawiania, wymagany zakres i wydanie, jeśli jest istotne. Przy lekturze wybieranej z katalogu przykładów poczekaj na potwierdzenie konkretnej książki.

2. Rozłóż czytanie na krótkie odcinki

Policz strony i dni pozostałe do lekcji, dodając kilka dni zapasu. Przy obszernych powieściach, takich jak Lalka czy Zbrodnia i kara, regularne czytanie pozwala lepiej śledzić wątki niż jednorazowy maraton przed sprawdzianem. W młodszych klasach warto przeplatać czytanie samodzielne z głośnym czytaniem i rozmową.

3. Notuj pytania, motywy i przykłady

Po rozdziale wystarczą trzy krótkie notatki: co się wydarzyło, co zmieniło się w bohaterze i jaka scena pokazuje ważny problem. Przy dramacie warto dodać relacje między postaciami, a przy poezji – mówiącego, sytuację liryczną i środki językowe, które wpływają na sens tekstu. Takie notatki ułatwiają później wypowiedź ustną, wypracowanie i powtórkę.

4. Używaj opracowań do sprawdzenia rozumienia

Streszczenie, plan wydarzeń, mapa bohaterów, quiz czy karta pracy pomagają uporządkować informacje po lekturze. W zadaniu interpretacyjnym liczy się jednak odwołanie do konkretnych scen i samodzielne uzasadnienie. Dobrym ćwiczeniem jest porównanie własnej odpowiedzi z tekstem i wskazanie fragmentu, który ją potwierdza.

Najczęstsze pytania o lektury szkolne

Czy wszystkie książki z listy trzeba kupić?

Nie. Część wykazów ma charakter przykładowy, a wiele tekstów omawia się jedynie we fragmentach. Przed zakupem sprawdź wybór nauczyciela i dostępność książek w bibliotece szkolnej lub publicznej.

Czy lektura uzupełniająca jest nieobowiązkowa?

Słowo „uzupełniająca” odnosi się do sposobu wyboru tytułu. W klasach V–VI wcześniejsza podstawa wymaga co najmniej dwóch takich pozycji w każdym roku, w klasach VII–VIII co najmniej jednej, a w liceum i technikum także co najmniej jednej na klasę. Dla ucznia wybrany przez nauczyciela utwór jest elementem planu nauki.

Dlaczego klasa IV ma inną listę niż klasa V?

Nowa podstawa jest wdrażana stopniowo. W roku 2026/2027 weszła do klas I i IV, a w następnych latach obejmie kolejne roczniki. Dlatego w jednej szkole mogą równocześnie funkcjonować dwa sposoby opisywania lektur.

Czy lista z podstawy programowej to gotowy spis lektur na każdy semestr?

Nie. Wskazuje wymagania dla etapu nauki oraz książki i teksty do wyboru. Szkolny harmonogram określa, co dana klasa czyta w konkretnym terminie. W przypadku przygotowań egzaminacyjnych trzeba dodatkowo sprawdzić aktualne materiały Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.

Najpraktyczniejsza zasada: zacznij od właściwego rocznika i odróżnij utwory czytane w całości od fragmentów oraz propozycji. Następnie porównaj wykaz z planem przekazanym przez nauczyciela. Dzięki temu lista lektur staje się realnym planem czytania, a nie długim spisem tytułów bez dat i kontekstu.

Źródła i zakres opracowania

Stan na 26 września 2026 r. Artykuł stanowi samodzielne opracowanie na podstawie rozporządzenia z 11 marca 2026 r. dotyczącego nowej podstawy dla szkoły podstawowej, harmonogramu wdrażania MEN oraz wykazów na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej dla edukacji wczesnoszkolnej, klas IV–VIII według wcześniejszej podstawy i liceum oraz technikum.