Założenia liberalizmu

Liberalizm w centrum postawił człowieka, z czego wynika przywiązanie jego zwolenników do takich wartości jak: wolność, racjonalizm, indywidualizm, tolerancja, równość wobec prawa, własność prywatna oraz pluralizm. W związku z postawieniem istoty ludzkiej na piedestale rozwinęli liberałowie kwestie poszanowania praw człowieka, które winny być zapewnione każdemu i przestrzegane przez władze, jak i innych ludzi.

Charakterystyczny jest także dla liberałów racjonalny ogląd rzeczywistości, który sprawia, że mimo umiejscowienia człowieka w centrum zainteresowania i nadania mu najwyższej wartości, nie nadaje się mu wyłącznie pozytywnych cech, dostrzega się również negatywne strony ludzkiej natury. Nie jest to zatem bezkrytyczne podejście do osoby ludzkiej.

W kwestiach społecznych liberalizm postuluje równość i wolność wszystkich ludzi. Różnego typu instytucje państwowe i inne powinny dawać obywatelom warunki do korzystania z praw, jednak nie oznacza to opieki nad nimi – każda jednostka samodzielnie tworzy swój dobrobyt i pozycję. Liberalizm w odróżnieniu od doktryny komunistycznej nie uznaje konieczności wyrównywania szans społecznych poprzez odbieranie bogatym i dawanie biednym, gdyż takie działania przekreślają prawo wolności części ludzi.

W sferze politycznej liberalizm promuje ustrój parlamentarny, który najbardziej odpowiada idei równości i wolności jednostki. Rola państwa sprowadza się do zapewnienia bezpieczeństwa oraz warunków odpowiedniego rozwoju osobistego i gospodarczego dla obywateli, jednocześnie nie mogą instytucje państwowe utrudniać swobodnego działania (leseferyzm). Z tymi postulatami związane jest przede wszystkim podejście do kwestii gospodarczych – najważniejszą zasadą w tej sferze jest zasada wolnego rynku oraz ograniczenie interwencjonizmu państwowego.

Podstawy liberalizmu w dziedzinie ekonomicznej stworzył Adam Smith – próbował m.in. opisać ideę samoregulacji gospodarki poprzez metaforę „niewidzialnej ręki rynku”, która na dobre weszła do słownika ekonomii. Podstawami gospodarki w ujęciu liberalnym są własność prywatna, niskie i proste podatki, wolność gospodarcza oraz mała liczba przepisów.