Schyłek średniowiecza

Zmierzch Średniowiecza to formuła prosta ,ale najpierw należy się zastanowić nad paroma sprawami. Czy chodzi po prostu o takie stwierdzenie, że każda epoka kiedyś zaczyna się, przezywa okres wzrostu, stabilności i później wkracza w pewnym etapie, w epokę schyłkową. Historyka jest właśnie skłonna do takiego ujmowania sprawy, przypomina to trochę pewne starożytne koncepcje, o psychicznym rozwoju wszystkiego, całego wszechświata, także cywilizacji ludzkiej. Koncepcje cyklicznego rozwoju pojawiają się także w czasach nam zupełnie bliskich. Każda cywilizacja, każda ludzka kultura przedstawia te właśnie trzy fazy w sposób konieczny. Zanim się powie o zmierzchu średniowiecza, najpierw trzeba powiedzieć o samym \średniowieczu. Pojęcie średniowiecze, jest pozornie proste, każdy właściwie wie co to jest średniowiecze. Jest to w dziejach naszej cywilizacji pewien okres, długi na ogół 1000 lat. Istnieje dyskusja na temat taki, kiedy zaczyna się i kiedy kończy średniowiecze. Wysuwane były najrozmaitsze koncepcje. Najczęściej przyjmuje się jednak, że jest to takie tysiąclecie pewnie dlatego, żeby łatwiej zapamiętać, nauczyć się. Średniowiecze zaczyna się na przełomie V – VI wieku naszej ery, kończy się na przełomie XV – XVI wieku. Gdybyśmy chcieli operować konkretnymi datami, pamiętając równocześnie, że są to daty symboliczne, to wówczas przyjmujemy rok 500 jako początek i 1500 jako koniec. Pojęcie średniowiecza ma sens, tylko w ramach pewnych całości historycznych, które nazywamy cywilizacjami. W naszym przypadku jest to ta cywilizacja, która rosła wokół Morza Śródziemnego, można ją także określić jako śródziemnomorska cywilizacja. Z tej cywilizacji rozwinęły się trzy kręgi kulturowe, istniejące w wiekach średnich, istniejące aż do dnia dzisiejszego. Są to trzy córy cywilizacji śródziemnomorskiej, dwie miały oblicze chrześcijańskie, była i jest to cywilizacja zachodniego rzymskiego chrześcijaństwa, druga wschodniego prawosławnego, greckiego chrześcijaństwa, trzecia to cywilizacja islamu. Ta trzecia córa antycznej cywilizacji śródziemnomorskiej, pojawia się już we wczesnym średniowieczu w VII i VIII stuleciu. A zatem pojęcie wieków średnich średniowiecza ma sens, tylko w odniesieniu do tych trzech cór cywilizacji, powiązanych ze sobą wielorako. Często wrogich, nieprzyjaznych wobec siebie, ale powiązanych na śmierć i życie. Tak się złożyło, że polska historia, stanowi cząstkę tej cywilizacji rzymsko-chrzescijańskiej, zachodnio-chrześcijańskiej, zatem ten krąg powinien nas najbardziej interesować, chociaż, przez ziemie polskie, przez długie lata przebiegała rubież, granica, pomiędzy zachodnim i wschodnim chrześcijaństwem, przesądzając o specyfice polskiej drogi dziejowej. Średniowiecze a zatem 1000 lat, to długi okres. Żeby troszeczkę ułatwić sytuację, dzieli się średniowiecze na trzy fazy, każda następna jest krótsza od poprzedniej, zatem mówimy, że to wczesne średniowiecze kończy się około 1000 roku na przełomie X – XI wieku, rozpoczyna się druga faza którą nazywamy pełnym rozwiniętym średniowieczem, ona trwa trzy stulecia, od XI do XIII, i wreszcie dwa ostatnie stulecia średniowiecza nazywamy późnym średniowieczem, zmierzchem średniowiecza. Należy tutaj dodać, że zwykle tak bywa w nauce, w humanistyce, w nauce historycznej, że pewne rzeczy są dość oczywiste, proste na pierwszy rzut oka, natomiast im bliżej człowiek się z tym zapoznaje, to wcale takie proste nie są. Tak właśnie jest ze średniowieczem, bowiem pomijając już to, że różne propozycje ustalania czasu trwania średniowiecza, to rozgraniczania średniowiecza od dwóch sąsiednich epok. Jak wiemy ta poprzednia to starożytność, a ta następująca to czasy nowożytne, więc to 500 – 1500 jest to jedna w moim przekonaniu uzasadniona data, dotycząca okresu średniowiecza, ale tylko jedna z wielu możliwości badawczych. Istnieje tendencja, reprezentowana przez część uczonych, do cofania tej granicy wstecz to znaczy do skracania starożytności i wydłużania średniowiecza, gdzieś tam do II – III – IV stulecia. I druga tendencja przeciwstawna, która uważa, że wcale nieprawdą jest, że to, jak skończyło się Cesarstwo Rzymskie na zachodzie, że upadł na zachodzie porządek antyczny, to wcale nie wyznacza kresu starożytności i nie jest początkiem średniowiecza, ponieważ poza tym jakimś pewnym chaosem, czy pluralizmem politycznym jaki po upadku Cesarstwa Rzymskiego na zachodzie nastąpił. Niezależnie od tego, nadal się rozwijały podstawowe cechy struktury, tej dawnej już 1000 letniej antycznej, starożytnej cywilizacji. Morze Śródziemne, tak jak przed upadkiem Cesarstwa na zachodzie, tak i po tym upadku nadal nie dzieliło, lecz łączyło, nadal na wszystkich wybrzeżach morza, choć nie było jednego państwa, istniała jedna cywilizacja post-antyczna i żyli ludzie którzy poczuwali się do związku z tą cywilizacją. Zdaniem uczonych którzy średniowiecze byli skłonni skrócić, a wydłużyć epokę antyczną, właśnie dopiero inwazja islamu, najazdy Arabów, podbój dużej części starego świata przez „wojowników proroka” w VII i VIII wieku, który oderwał Europę na północ, bo oderwał od cywilizacji chrześcijańskiej, Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej, nawet od półwyspu Pirenejskiego – to właśnie jest właściwa cezura, że dopiero inwazja Arabska oznacza początek wieków średnich, jest to koncepcja krótszego średniowiecza. Przyzwyczailiśmy się, że tak musi być, że dzieje te powszechne naszej cywilizacji, dzieli się na trzy epoki starożytność, średniowiecze i czasy nowe. Otóż i to jest poddawane wątpliwości, są uczeni, którzy uważają, że ten podział trójstopniowy, trójdzielny nie oddaje rzeczywistości, że zamiast tego podziału na trzy epoki, należy wprowadzić podział na pięć epok. Mianowicie na epokę starożytną, która kończyłaby się w wieku III – IV, następnie po starożytności następowałaby epoka, która jeszcze nazwy nie ma, ona obejmowałaby koniec naszej starożytności i początek wieków średnich. Byłaby to odrębna epoka, ani starożytność, ani średniowiecze, a po tej drugiej epoce zaczęłoby się średniowiecze skrócone znacznie, gdzieś do VIII – IX wieku i kończyłaby się wcześniej gdzieś w XV wieku. Natomiast XIV i XV wiek oraz XVI i XVII to byłaby epoka również nie mająca nazwy jeszcze i dopiero od XVIII wieku zaczynają się czasy nowe. Jest to zupełnie nowa propozycja nieistniejąca jeszcze w podręcznikach, ale która być może znajdzie więcej zwolenników patrzących nie na trzy epoki lecz na pięć i uznająca średniowiecze znacznie krótsze. Pozostańmy jednak przy poglądzie najbardziej znanym, rozpowszechnionym, uznanym, za którym przemawiają poważne względy. Gdy mówimy o zmierzchu średniowiecza to na ogół nie tylko o samym stwierdzeniu faktu, że coś się kończy, nadal wszystko się na tym świecie kończy, a więc nie byłoby to nic nadzwyczajnego, ale na ogół gdy mówimy o zmierzchu jakiejś epoki, to istnieją pewne podteksty wartościujące, na ogół warzą się, że zmierzch to jest coś, upadek, kryzys. I rzeczywiście, gdy mówimy o zmierzchu starożytności, wieków średnich, czy następnych epok, przede wszystkim wyszukuje się elementy stagnacji wobec kryzysu. W końcowej fazie wieków średnich, a szczególnie w XIV wieku, występowały zjawiska bardzo niepomyślne, dlatego nauce historycznej pojęcie kryzysu późnośredniowiecznego, czy kryzysu wieku XIV jest tak dosyć zadomowione. Co prawda w naturze ludzkiej jest coś takiego, że zawsze narzeka się na czasy w których się żyje, dawne czasy były zawsze lepsze. Już we wczesnym średniowieczu, kiedy o żadnym zmierzchu nie może być mowy, byli tacy którzy twierdzili, że świat się starzeje, że jest coraz gorzej, jest to ogólnoludzkie, ogólnodziejowe zjawisko. Nie ulega wątpliwości, historycy też tych wątpliwości nie mają, że w późnym średniowieczu w Europie, a przynajmniej na dużych jej obszarach niedobrze się działo, występowały zjawiska bardzo niepomyślne. O ile w tym wczesnym średniowieczu od przełomu V – VI wieku do roku 1000 rozwój Europy zachodniej, łacińskiej postępował w sposób bardzo wolny i, że w porównaniu z tymi dwoma pozostałymi cywilizacjami siostrzanymi to znaczy cywilizacją wschodnio-europejską, czyli bizantyjską oraz cywilizacją islamu, ta cywilizacja zachodniego chrześcijaństwa była najbardziej archaiczna, to znaczy najuboższa najmniej rozwinięta. Ktoś kiedyś napisał, że we wczesnym średniowieczu Europa zachodnia, ta łacińsko języczna, była taką młodszą, zakompleksioną siostrą tych dwóch pozostałych, tamte przewyższały ją pod każdym względem. Pod względem poziomu życia, tempa, dynamizmu i pod względem osiągnięć kulturalnych, cywilizacyjnych. W okresie wczesnośredniowiecznym ludność, zaludnienie Europy łacińskiej rosło w stopniu niemalże niedostrzegalnym, to znaczy, że pod koniec wczesnego średniowiecza, było w Europie łacińskiej niewiele więcej niż 500 lat wcześniej. Sytuacja zaczyna się zmieniać gwałtownie, przy przejściu do pełnego średniowiecza. Pojęcie rozkwit średniowiecza wieki od XI do XIII nie jest przypadkowe, jest uzasadnione. W tym okresie, rozwiniętego średniowiecza, cywilizacja zachodnio-europejska przeżyła ogromny awans cywilizacyjny, pod każdym względem. Krzywa wzrostu pod każdym względem zaczęła się piąć w górę. O ile we wczesnym średniowieczu Europa łacińska była jedną, wielką wsią, to znaczy, że miast nie było w naszym znaczeniu, były jakieś grody, zamki, ruiny, miast starożytnych. Teraz w pełnym średniowieczu Europa łacińska stała się, obszarem zurbanizowanym, została pokryta siecią miast. Oczywiście powstanie miast jest oznaką awansu gospodarczego. Wszelkie konsekwencje tego stanu rzeczy, także pod względem intelektualnym, Europa łacińska w tym pełnym średniowieczu, jak pod każdym innym względem najpierw dogoniła, a potem prześcignęła pozostałe siostrzane cywilizacje. Ten niepowstrzymany, niezakłócony rozwój, trwał do końca wieku XIII. W wieku XIV nastąpiło załamanie, spektakularne załamanie, możemy nawet mówić o kryzysie strukturalnym, obejmującym wszystkie dziedziny życia, większości społeczeństw Europy zachodniej w wieku XIV. Nie potrafimy wskazać konkretnych przyczyn, nie potrafimy wskazać takiej przyczyny która by wyjaśniała tę sprawę od początku do końca. Możemy wskazywać pew...
To tylko 30% tekstu zobacz całość »

Uzyskaj pełny dostęp

To tylko 30% calej tresci. Aby uzyskac dostep do calego materialu jak rowniez do wszystkich wypracowan i streszczen na stronie:

Wyślij SMS o treści: koddeszkola na numer 73480

Dostęp ważny przez 1 tydzień
Koszt to tylko 3zł + VAT!!! | Problemy z kodem?
Nie chcesz wysyłać SMS-a?


Zobacz podobne teksty: